«عبدالله بن عثمان» مشهور به «ابوبکر صدیق» (از 51 قبل از هجرت تا 13 هجری/ 573 تا 634 میلادی)

با سلام. به سایت خانه و خاطره خوش آمدید.

شناسنامه مختصر حضرت ابوبکر صدیق(رض) از اهل سُنت افغانستان

نام: حضرت ابوبکر صدیق (رض).

نام پدر: عثمان بن عامر (ملقب به ابوقحافه) بن عامر بن عمر و بن کعب بن سعد بن تمیم بن مره بن کعب بن لؤّی القرشی التیمی که نسب ابوبکر رضی الله عنه در مُره بن کعب به پیامبر (ص) می رسد.

نام قبل از اسلام: عبدالکعبه.

نام بعد از اسلام: عبدالله، عتیق و ابوبکر صدیق(رض).

محل تولد: شهر مکه مکرمه (عربستان سعودی).

تاریخ تولد: دو سال بعد از عام الفیل (573 میلادی)، 51 سال قبل از هجرت.

نام طایفه ابوبکر: بنو تمیم.

تاریخ اسلام آوردن شان: ابتدای سال اول نبوت «اولین مرد مسلمان».

نسبت خانوادگی شان با پیامبر«ص» بعد از اسلام: خُسر (داماد) پیامبر«ص».

وظیفه شان قبل از اسلام: تجارت پیشه.

وظیفه شان در وقت حیات پیامبر«ص»: مشاور و نخستین وزیرشان.

وظیفه شان بعد از وفات پیامبر«ص»: اولین خلیفه و امیر مسلمانان.

مذهب شان قبل از اسلام: حنیف «نه شراب نوشیده و نه بت پرستی کرده».

رنگ شـان: سفید.

پیشـانی شان: بلند.

رنگ موی شان: سیـاه.

عادات پسندیده شان: نهایت نرم دل و بی حدّ بُردبار.

نام مادرش: ام الخیر سلمی بنت صخر بن کعب بن سعد.

مسلمان شدن پدرش: ابوقحافه در سال هشتم هجری حین فتح شدن مکه در حالیکه نابینا شده بود به اسلام مشرف شد.

ازدواج نخست: با قتیله بنت عبدالعزی که حضرت اسمأ و عبدالله از آن متولد شد.

ازدواج دوم: با ام رومان بنت عامر که حضرت عایشه صدیقه (رض) و عبدالرحمن ثمره این پیوند بودند.

ازدواج سوم: در مدینه با حبیبه بنت خارجه صورت گرفت که ام کلثوم از این ازدواج متولد شد.

ازدواج چهارم: با اسما بنت عمیس بوده که محمد بنت ابوبکر از این پیوند مبارک به میان آمد.

ردیف مسلمان شدنش: در قشر مردان آزاد اولین مسلمان محسوب می‌گردد.

دامادان ابوبکر صدیق: 1- رسول الله(ص) که شوهرعایشه صدیقه (رض) عنها بودند، 2- زبیر بن العوام (رض) که شوهر اسماء رضی الله عنها بودند، 3- طلحه بن عبید الله (رض) که شوهر أم کلثوم رضی الله عنها بودند.

افراد بزرگی که بر اثر تبلیغ او مسلمان شدند: حضرت طلحه، زبیر، عبدالرحمن بن عوف، سعد وقاص، عثمان بن عفان، عثمان بن مضعون، ابوعبیده، بلال و سایر اصحاب دیگر پیامبر (ص).

آزاد نمودگان آن حضرت: از پول تجارت خودش حضرت بلال، عامر بن فهیره، فهیره، نهدیه، نیره، ام حبس و کنیزی از بنی مومل را که به سبب اسلام آوردن اذیت می شدند خرید و آزاد کرد.

وی اولین صحابه ای است که خطابه ای علنی برای دفاع از اسلام ایراد کردند.

وی اولین یار هجرت پیامبر بود که پیش از رسول الله در غار ثور داخل شد و غار را بدست خویش لمس می کرد تا که در آن درنده یا ماری نباشد و به رسول الله(ص) آزار رساند.

عاداتش قبل از اسلام: هرگز شراب ننوشیده، خوش مشرب، سخن شناس، شعر فهم بوده و در علم انساب عرب مهارت داشت و در ایام جهالت شعر می گفت و در ضیافت و سخاوت و امداد به غربا و بیچارگان از همه سرداران عرب مقدم بود.

فرموده پیامبر اسلام در مورد ایمان آوردنش: حضرت رسول اکرم می فرماید هیچ کس از مردم را بسوی اسلام دعوت نکردم، مگر اینکه در فکر او نسبت به این دعوت، نوعی از ترشی و تفکر و تردد موجود بود، به جز ابوبکر بن قحافه که در اولین دعوت اسلام را پذیرفت و در نخستین تذکری که از دعوت به اسلام به او نمودم بدون عدول و درنگ و انتظار به محض شنیدن دعوت اجابت نمود.

پس از هجرت به مدینه: حضرت ابوبکر صدیق در منزل حضرت خارجه بن زید از قبیله بنی حارث از قوم خراج فرود آمد و بعداً با حبیبه دختر حضرت خارجه ازدواج نمود.

گفته های اسیران بدر در مورد ابوبکر صدیق: «اگر ما را نزد ابوبکر صدیق (رض) ببرند او بر ما از همه مهربانتر است و از او امید رحمت برده می شود، زیرا او از تمام قریش رحم و عاطفه بیشتر دارد، کسی را نمی شناسم که نزد حضرت محمد (ص) از ابوبکر مقرب تر باشد

نماز جماعت پیامبر اسلام به امامت ابوبکر صدیق: پیامبر در آخرین روز حیاتش در وقت نماز صبح به مسجد تشریف آورد و دید که مردم به امامت ابوبکر صدیق به نماز ایستاده اند. مردم چون رسول الله را دیدند، راه گشودند و آن حضرت به آنان اشاره کرده به جای خود ثابت بمانند. ابوبکر صدیق احساس کرد که مردم راه داده اند تا رسول الله برای شان امامت کند لذا از موضع خود پس ایستاد. رسول الله به ایشان اشاره کرد که چنان که هستی باش، و خودش طرف چپ ابوبکر صدیق نشست و نماز را نشسته ادا کرد. قبل از این پیامبر اسلام فرموده بود: به ابوبکر امر کنید که به مردم نماز بگذارد. از حضرت عایشه روایت شده است که فرمود: من گفتم یا رسول الله! ابوبکر نازک دل و پُر تاثیر است هرگاه بجای تو بیایستد مردم را شنوانده نمی تواند پس اگر عمر(رض) را امر کنی بهتر است. آن حضرت گفت: امر کنید ابوبکر را که به مردم نماز بگذارد.

قرابت و خویشی آن با پیامبر (ص): وی در کنار وزیر و مشیر بودن، پس از ازدواج رسول الله (ص) با عایشه صدیقه شرف خسر بودن و قرابت نزدیک با آن حضرت را نیز حاصل نمود.

محل نخستین بیعت مسلمانان به او: محله خراجی ها سقیفه بنی ساعده مدینه منوره.

اولین خطبۀ زمان خلافتش: ابوبکر (رض) بعد از حمد و ثنای خداوند (ج) فرمود: ای مردم! من ولی شما شدم در حالیکه از شما بهتر نیستم. اگر کار نیک کردم با من کمک کنید و همکاری کنید و اگر کار بدی کردم مرا تعدیل نمایید. راستگویی امانت است و دروغ خیانت! ضعیف شما نزد من قوی است، تا اینکه انشاالله حق او را به او برسانم. قوی شما نزد من ضعیف است تا که انشاالله حق او را از او بستانم. قومی که جهاد فی سبیل الله را ترک کند به یقین که خداوند (ج) ایشان را ذلیل می سازد. میان هر قوم که فحشا شایع شود به تحقیق خداوند بلای عظیمی برای شان نازل می سازد. تا زمانیکه الله و رسول الله را اطاعت کنم از من اطاعت کنید و اگر به خداوند و رسولش (ص) نا فرمانی نمایم و پس اطاعت من بر شما لازم نیست. به نماز برخیزید خداوند بر شما رحم کند.

فرموده حضرت علی (رض) در مورد جمع مصاحف قرآن: حضرت علی (رض) می فرماید: رحمت خداوند بر ابوبکر (رض)! او از همه مردم در جمع مصاحف اجر بزرگتر دارد و او اولین کسی است که قرآن را بین دو لوح جمع کرد.

سال و زمان وفات: سال سیزدهم هجری بیست و دوم جمادی الاخر مصادف با 22 آگست سال 632 میلادی وفات نمود و در جوار پیامبر (ص) دفن گردید و جنازه آن را حضرت عمر(رض) خوانده است.

آخرین کلماتیکه هنگام سکرات موت از زبانش خارج گردید: «رب توفنی مسلماً والحقنی بالصالحین» یا «پروردگارا مرا مسلمان بمیران و به صالحین ملحق بگردان.»(سوره یوسف آیه 101)

صحبت حضرت علی (ک) پس از وفات ابوبکر صدیق: خداوند به تو رحمت کند یا ابوبکر! به خداوند(ج) قسم است که تو به اسلام آوردن اولین کس، از روی ایمان خالص ترین قوم، از روی یقین شدید ترین شان، از روی غنا بزرگترین قوم بودی. در حفاظت رسول الله از همه جدّی تر در اسلام از همه برجسته تر به اهل اسلام از همه حامی تر به رسول الله در خلق و فضل و روش و طریقه نسبت به همه نزدیکتری. خداوند (ج) ترا از جانب اسلام، از جانب رسول الله و از جانب مسلمین جزای خیر دهد. رسول الله را تصدیق کردی زمانیکه همه مردم او را تکذیب کردند. با آن حضرت سخاوت کردی در زمانی که همه با او بخل ورزیدند. با وی ایستادی. هنگامیکه مردم نشستند. خداوند در کتاب خود تو را صدیق نام نهاد و گفت «والذی جا بالصدیق و صدق به اولیک هم المتقون»(الزمر، 33) یا «و کسیکه سخن راست بیاورد و کسیکه آن را تصدیق کند، آنان پرهیزگاران اند. خداوند از این آیه ای کریمه محمد و تو را اراده دارد.».

قول ابوبکر (رض) در مورد نماز: حکیم از ابوبکر (رض) روایت نموده که گفت: نماز امان خدا در روی زمین است.

قول عایشه صدیقه در مورد علم ابوبکر صدیق: از حضرت عایشه روایت است: در هر نقطه که اختلاف می نمودند، پدرم به حل و فصل آن اقدام می نمود، گفتند: رسول خدا کجا دفن شود؟ نزد هیچ کسی علمی در مورد آن نیافتیم آنگاه ابوبکر گفت از رسول خدا شنیدم که گفت: هر نبی که وفات نموده، در همان جای خوابش که در آن مرده است دفن گردیده. می فرماید در مورد میراث اش اختلاف کردند و نزد هیچ کسی درباره آن علم نیافتند آنگاه ابوبکر (رض) گفت: از رسول خدا شنیدم که می گفت: از گروه انبیا میراث برده نمی شود آنچه از خود بر جای گذاشتم صدقه است.

قول ابوبکر در مورد درود بر پیامبر: سلام بر پیامبر (ص) از آزاد ساختن برده ها افضل است و دوست داشتن رسول خدا از آزاد ساختن نفس ها بهتر است.

دعای پیامبر برای ابوبکر صدیق: «بار خدایا، خیر عمرم آخرش را بگردان و خیر عملم عمل های آخری ام را بگردان و بهترین روز هایم روزی را بگردان که با تو ملاقات می کنم». «بار خدایا برایم ایمان، یقین، عافیت و نیت ببخش». «من از تو نعمت کامل در همه چیز ها را سوال می کنم و همچنان توفیق شکرگذاری را برایت در مقابل این نعمت ناراضی شوی و همچنان بعد از رضامندی ات از تو خیر می طلبم در همه آنچه در آن خیر است. البته با همه آسانی کارها نه با مشکلات و دشواری های آن، ای کریم.». (اشتباه مقاله نویس)

مُهر خلافت: سعید بن صبان زرگر نقل می کند که در انگشتر خلیفه اول چنین نوشته بود «نعم القادر اللّه».

مدت خلافت ابوبکر: مدت خلافت او را دو سال وچهار ماه و یا دو سال وهفت ماه گفته‌اند.

آغاز خلافت: دوشنبه 28 صفر سال دهم هجری و بنا بر قول دیگر 12 ربیع الاول سال 11 هجری.

وفات پدرش: ابوقحافه به عمر 94 سالگی در محرم سال 14 هجری وفات یافت. ایشان نخستین خلیفه مسلمانان است که پدرش حالت خلافت او را دیده است.

احادیث بیان شده از ابوبکر صدیق (رض): حضرت ابوبکر صدیق 142 و به روایتی 124 حدیث بیان فرموده است.

نکته: تنها کسی که خودش، پدرش، پسرش و نوه اش همه صحابه بودند ابوبکر صدیق (رض) بوده است زیرا ابوبکر و پدرش ابوقحافه و پسرش عبدالرحمن و نوه اش محمد بن عبدالرحمن رضی الله عنهم همۀ پیامبر اسلام (ص) را دیده اند و شرف صحابه بودن نصیبشان گشته است.

کارهای مهم در زمان خلافت: 1- جمع آوری قرآن کریم. 2- آماده کردن و تجهیز سپاه اسامه بن زید و شکست دادن سپاه روم (بیزانس). 3- جنگ با قبایل مشرک و مرتد. 4- لشکر کشی به عراق. 5- فتح شام (سوریه کنونی). 6- مبارزه با منکرین زکات. 7- اعزام سپاهی برای سرکوبی مسیلمه کذاب که ادعای پیامبری کرده بود. 8- فتح عراق.

فتوحات: شام (سوریه)، عـــــراق، شهر حفیـــر، شهر انبار، عین التمر (ناحیه ای در عراق) دومه الجندل (شهری در شمال غربی نجد)، قسمتی از فلسطین.

سخنان گهربار حضرت ابوبکر صدیق (رض):
ای بنده گان خدا! با یکدیگر قطع رابطه نکنید، نسبت به همدیگر کینه و بغض نداشته باشید، با هم برادر باشید آنچنان که الله (ج) دستور داده است.
ای مردم از خوف خداوند(ج) گریه کنید و اگر گریه نمی آید سعی کنید بگریید.
آگاه باشید هیچ کس مسلمانی را حقیر و ضعیف نشمارد، زیرا مسلمان ناتوان و فقیر هم در نزد الله (ج) بزرگ است.
ای مردم بزرگی را در تقواء، توانگری را در یقین و عزت را در تواضع بیآبید.
کسیکه حلاوت و مزه محبت الله (ج) را چشیده باشد، فرصتی برای طلب دنیا ندارد و از دنیا گریزان می شود.
ای مردم شما کلام الهی را باور کنید، از آن پند بگیرید و برای روز تاریک آینده خود از آن بینایی حاصل کنید.
ای مردم متوجه باشید که الله (ج) شما را برای عبادت خود آفریده است و بر شما کراماً کاتبین «فرشته های نویسنده اعمال» مسلط فرموده است، آنچه شما انجام میدهید آن فرشته ها آنها رابه اعمالنامه هر یک از شما مینویسند.
افراد با حسن و جمالی که بر جوانی شان افتخار میکردند، کجا رفتند، آن دلیر مردانی که که همیشه در میدان کارزار بر دشمنان پیروز میشدند کجا رفتند، آن شاهانی که شهرها را آباد کردند و قلعه ها را ساختند کجا شدند، زمانه اینها را هلاک کرد، پس ای انسان تو متوجه حال خود باش.

آیه ی که به ماجرای هجرت رسول خدا(ص) و ابوبکر اشاره دارد: آیه 40 سوره توبه.

اتفاقی که در غار ثور برای ابوبکر رخ داد: مار پای ابوبکر را گزید، پیامبر(ص) آب دهن بر محل گزیدگی گذاشت و درد التیام یافت.

مدت اقامت در غار ثور: سه شبانه‌ روز.

کسانیکه در ابتدای خلافت ابوبکر ادعای نبوت کردند: مسلیمه کذاب، اسود عنسی و زنی بنام سجاع.

مشاورین ابوبکر در زمان جنگ: حضرت عمر، حضرت عثمان، حضرت علی، عبدالرحمن بن عوف، طلحه بن عبیدالله، سعد بن وقاص، ابو عبیده جراح و جمعی از مهاجرین و انصار.

حضرت ابوبکر از جمله عشره مبشره(1) میباشد.

نمونه ی از سخاوت ابوبکر صدیق: حضرت عمر می فرماید: پیامبر به ما فرمود: چیزی صدقه کنید. نزد من مالی بود با خودم گفتم: امروز از ابوبکر سبقت میگیرم، نصف مالم را آوردم. رسول خدا(ص) به من فرمود: «برای عیالت چه گذاشتی؟» گفتم : نصف دیگر آنرا. ابوبکر همه مالش را آورده بوده. پیامبر(ص) از او پرسید: «برای عیالت چه گذاشتی؟» فرمود: خدا و رسولش را.

از دعا های ابوبکر صدیق: «اللهم اجعل خیر عمری آخره، و خیر علمی خواتمه و خیر ایامی یوم القاک».

کسانانیکه از ابوبکر صدیق روایت کرده اند: حضرت عمر، حضرت علی، ابن عوف، حذیفه، ابن عمر، ابن عباس، زید بن ارقم و...

امیر مکه در زمان خلافت ابوبکر صدیق: عتاب بن سید(رض).

امیر طایف در زمان خلافت ابوبکر صدیق: عثمان بن ابی العاص.

ولایت های دوران ابوبکر صدیق: مدینه پایتخت خلافت اسلامی، مکه، طایف، صنعاء، حضرموت (در یمن)، زبید، خولان، الجند، نجران، جرش، عمران، عمان و یمامه.

ابوبکرصدیق و فنحاص، عالم و راهب یهودی: در سرداب، افعی های خطرناک یهودیان جمع شده و مشغول توطئه و برنامه ریزی بودند و از خدا(ج) و رسولش(ص) با زبان های برنده تر از شمشیر سخن به زبان می آوردند. ناگهان ابوبکر صدیق وارد این جمع مکار و حیله گر شد، آن‌ها را دید که دور مردی بنام «فنحاص» گرد آمده اند. ابوبکر به فنحاص گفت: وای بر تو، از خدا بترس، ایمان بیاور بخدا، به راستی تو میدانی که محمد(ص) پیامبر خدا است و به حق از جانب او نزد شما مبعوث شده و نام او در کتاب تورات و انجیل موجود است. فنحاص با تندی گفت: ما به خدا محتاج نیستیم او به ما محتاج است، چنان که او از ما میخواهد ما از او نمیخواهیم، ما از او بی نیازهستیم، اما او محتاج ماست، اگر او محتاج ما نبود از ما قرض طلب نمیکرد، آنچه که پیامبر شما میگوید شما را از ربا (سود) خواری منع کرد و به ما داد، اگر محتاج ما نبود به ما ربا خواری را اجازه نمی داد. ابوبکر صدیق خشمگین شد، بسوی فنحاص یورش برد و سیلی محکمی به گوش او نواخت و فرمود: بخدا قسم اگر بین ما و شما پیمان نبود گردنت را میزدم. فنحاص با حالت گریان نزد رسول خدا(ص) رفت و گفت: ای محمد بنگر دوست تو به ما چه کرد. پیامبر به ابوبکر فرمود: «چرا این کار را کردی؟» ابوبکر فرمود: این دشمن خدا حرف بزرگی در اهانت به خدا گفت، که خدا حقیر و آنان غنی هستند من نیز خشم گرفتم و به صورت او زدم. فنحاص با فریاد گفت: ای محمد! ابوبکر دروغ میگوید ما حرفی نزدیم. خداوند در رد سخنان فنحاص و حقانیت سخن این آیه را نازل کرد: «لقد سمع الله قول الذین قالوا ان الله فقیر و نحن اغنیاء سنکتب ما قالوا و قتلهم الانبیاء بغیر حق و نقول ذوقوا عذاب الحریق»(سوره آل عمران آیه 181) یا «خداوند، سخن آنها را که گفتند: ”خدا فقیر است، و ما بی نیازیم”، شنید. بزودی آنچه را گفتند، خواهیم نوشت؛ و (همچنین) به ناحق کشتن پیامبران را می نویسیم و به آنها می گوییم بچشید عذاب سوزان را در در برابر کارهایتان».

اسامی تعدادی از شاعران که در وصف ابوبکر صدیق سروده اند: بیدل دهلوی، عبید زاکانی، عبدالقادر مراغی، سیف فرغانی(2)، عبدالرحمن جامی، سعدی شیرازی، اقبال لاهوری، مولوی و عطار نیشابوری.

پی نوشت:

1- منظور نویسنده؛ ابوبکر جزو پنج خلیفه راشُدین است ک عبارتند از: ابوبکر، عمر، عثمان، علی و حسن بن علی. اینان بعد از محمد و ابراهیم و موسی و نوح و عیسی، و یا بالعکس عیسی و نوح، و دیگر پیامبران ادیان ابراهیمی، بترتیب با فضیلترین مخلوقات خدای اعراب مسلمان هستند.

2- جالب اینجاست سیف فرغانی شعری گفته بود درباره خلفای راشُدین و بدین مضمون: «اگر دنبال مداراگر و مسالمت جو میگردی ابوبکر صدیق را بهت نشان میدهم و اگر دنبال تیغ زن میگردی از علی بن ابیطالب مدد خواه و اگر میخواهی دنیا را بدست آوری بدور عمربن خطاب بگرد! حال قضاوت با شما بعد از مطالعه این جستار و مخصوصاً روایت طبری از دوران جنگ با مُرتدان و مشرکین و آنانیکه از دادن زُکات امتناع ورزیده بودند!

منبع: نوشته شریفی از خبرگزاری عقاب.کام افغانستان یا «oqabnews.com».

========== ========== ========== ========== ==========

چگونگی به خلافت رسیدن ابوبکر (11 تا 13 هجری قمری) بنقل از تاریخ یعقوبی

ابن واضح یعقوبی در اثر معروفش «تاریخ یعقوبی» مینویسد: محمد رسول خدا چهارده روز بیماری کشید و روز دوشنبه دو روز گذشته از ماه ربیع الاول و از ماههای عجم در ماه اذار و در قرآن عقرب وفات کرد (در 28 صفر سال 11 هجری قمری/ 632 میلادی). سن وی شصت وسه سال بود و علی ابن ابیطالب او را غُسل داد و فضل بن عباس بن عبدالمطلب و اسامه بن زید (هفده ساله) آب میدادند و آوازی از خانه شنیدند که صدا را می شنیدند و شخص را نمی دیدند، پس به جعفربن محمد گفته شد: شما او را چه کسی میدانستید؟ گفت: جبرییل. و چون پیامبر وفات کرد چند روزی بر پیامبر نماز گزارده شد و مردم می‌آمدند و دسته دسته نماز می گزاردند، و پاسی از شب چهارشنبه گذشته پیامبر بخاک سپرده شد و پاره‌ای از رحل او که پارچه قرمزی بود، زیر او گسترده شد و قبرش را چهار گوشه ساختند نه برآمده.

داستان سقیفه بنی ساعده (11 هجری قمری/ 632 میلادی)

روز وفات رسول اللّه، انصار در سقیفه بنی ساعده فراهم شدند. پس سعد ابن عباده خزرجی را نشانیده، دستمالی بسر او بسته مسندی برای او دوتا کردند و خبر به ابوبکر و عمر و مهاجران رسید، پس با شتاب آمدند و مردم را از پیرامون سعد براندند و ابوبکر و عمر بن خطاب و ابوعبیده بن جرّاح پیش آمدند و گفتند: ای گروه انصار، پیامبر الله از ماست پس بجانشینی او سزاوارتریم. و انصار گفتند: از ما امیری و از شما امیری. پس ابوبکر گفت: شما را از بزرگواری دور نمی‌داریم و آنچه از برتری یادآور شدید راستی که شما اهل آن هستید، لیکن قریش از شما به محمّد سزاوارترند و این عمربن خطاب است که پیامبر گفته است: خدایا دین را باو سربلند گردان. و این ابوعبیده بن جرّاح است که پیامبر الله گفته است: امین (یا امیر) این ملت است. پس با هر کدام از این دو خواهید بیعت کنید. آن دو (عمر و ابوعبیده) زیر بار نرفتند و گفتند: بالله قسم با اینکه تو همسفر پیامبر الله و دوم دوتایی، ما بر تو پیشی نخواهیم گرفت. پس ابوعبیده دست بدست ابوبکر زد و عمر دومی بود، سپس هر که از قریش همراه او بود بیعت کرد و آنگاه ابوعبیده فریاد کرد: ای گروه انصار، شما نخستین یاوران بودید پس نخستین کس نباشید که تغییر و تبدیل دهد. و عبدالرحمان بن عوف برخاست و آغاز سُخن کرد و گفت: ای گروه یاوران پیامبر، شما هر چند برتری داشته‌اید لیکن مانند ابوبکر و عمر و علی در میان شما نیست. و منذر بن ارقم (از انصار مدینه) بپا خاست و گفت: برتری کسانی را که نام بردی انکار نمی‌کنیم و راستی در میان ایشان مردی است که اگر این امر را خواستار میشد، هیچ‌کس با او بنزاع برنمی خاست. و مقصود او علیّ بن ابیطالب بود، پس بشیر بن سعد خزرجی برجست و نخستین کس از انصار بود که با ابوبکر بیعت کرد، و سپس اسید بن حضیر خزرجی و دیگر مردمان بیعت کردند و چنان شد که مرد از روی مسند سعد بن عباده خزرجی می پرید و تا آنجا رسید که سعد بن عباده را لگدکوب کردند و عمر گفت: سعد بن عباده را بکُشید الله سعد بن عباده را بکُشد.

«کسانیکه از بیعت با ابوبکر امتناع کردند»

و براء بن عازب آمد و در خانه بنی هاشم را کوبید و گفت: ای گروه بنی هاشم با ابوبکر بیعت شد. پس بعضی از ایشان گفتند: با اینکه ما به محمد سزاوارتریم، مسلمانان با نبودن ما کاری انجام نمی دهند. عباس بن عبدالمطلب گفت: بپروردگار کعبه سوگند که آن را انجام دادند، و مهاجران و انصار درباره علی شک نمیداشتند. پس چون (بنی هاشمیان) از خانه بیرون آمدند، فضل بن عباس که زبان قریش بود گفت: ای گروه قریش با اینکه اهل خلافت ماییم نه شما، و سرور ما (علی) از شما بدان سزاوارتر است، با شبهه کاری خلافت برای شما راست نگردد. و عتبه بن آبی لهب برخاست و گفت: «گمان نمیکردم که امر خلافت از بنی هاشم و در میان ایشان از ابوالحسن (لقب علی) بگذرد، از کسیکه از همه مردم در ایمان و سابقه پیشتر و بقرآن و سُنتها داناتر است، آخر کسیکه پیامبر را دید و کسیکه در غُسل دادن و کفن کردن پیامبر جبرییل یاورش بود، کسیکه آنچه در آن‌ها است در او هست و خود آنان را در این شبهه ای نیست، لیکن آنچه از نیکی در اوست، در دیگران نیستپس علی کس نزد عتبه بن آبی لهب فرستاد و او را نهی فرمود. و گروهی از مهاجران و انصار از بیعت با ابوبکر سرباز زدند و با علیّ بن ابیطالب پیوستند، از جمله: عباس بن عبدالمطلب و پسرش فضل بن عباس و زُبیر بن عوام بن عاص و خالد بن سعید و مقداد بن عمرو و سلمان فارسی و ابوذر غفاری و عمّار بن یاسر و براء بن عازب و ابیّ بن کعب.

«گفتگوی ابوبکر با عباس بن عبدالمطلب شیخ بنی هاشمیان»

پس ابوبکر نزد عمربن خطاب و ابوعبیده بن جرّاح و مُغیره بن شعبه فرستاد و پرسید که مصلحت چیست؟ گفتند: مصلحت آن است که عباس بن عبدالمطلب را ببینی و برای او در این امر بهره ای قرار دهی که حقّ او و سپس حقّ فرزندان او باشد و بدینوسیله دست علی را کوتاه کنید تا آنگاه که عباس بسوی شما پیوست شما را حُجتی بر علی باشد. پس ابوبکر و عمر و ابوعبیده بن جرّاح و مغیره رفتند و شبانه بر عباس درآمدند، آنگاه ابوبکر زبان بستایش و نیایش الله گشود و سپس گفت: «همانا الله محمد پیامبر خویش و سرپرست مومنان را فرستاد و ببودنش در میان آنان بر ایشان منّت گذاشت تا آنکه برای محمد ثواب خود را برگزید و کارهایی را بخود مردم واگذاشت تا آنکه با رعایت مصلحت و خیرخواهی خود برای خود نظر دهند، پس مرا برای سرپرستی خود و رسیدگی بکارهاشان برگزیدند و من هم زمامدار شدم و بیاری و راهنمایی الله، بیم سُستی و سرگردانی و بددلی ندارم و توفیق من جُز از الله نیست، بر او توکل کردم و بسوی او باز میگردم و پیوسته از بدگویی خبر یابم که سُخن برخلاف عموم مسلمانان میگوید و شما را پناهگاهی قرار میدهد تا دژ استوار و رونق کار او باشید. پس یا باید با مردم در آنچه بر آن فراهم گشته اند، هم آهنگ می شدید و یا هم آنان را از آنچه بدان گرویده اند باز میداشتید، هم‌اکنون ما نزد تو آمده‌ایم و می‌خواهیم تا تو را در این امر بهره ای دهیم که اکنون برای تو و سپس برای اعقاب تو باشد، چه تو عموی پیامبر الله یی، گو اینکه مردم با اینکه مقام تو و مقام همکارت را دیده … ای بنی هاشم تند نروید چه پیامبر الله از ما و از شما استپس عمربن خطاب گفت: «آری به الله قسم، و مطلب دیگر آنکه ما از روی نیآزمندی نزد شما نیآمده ایم لیکن چون نخواستیم بدگویی و عیبجویی در آنچه مسلمانان بر آن فراهم گشته اند، از طرف شما دنبال نشود و کار شما و ایشان بسی دشوار گردد، پس صلاح خود را بنگرید.

عباس بن عبدالمطلب به ابوبکر «آهسته باش چه پیامبر الله از درختی است که ما شاخه‌های آن هستیم و شما پیرامون آن»

در این هنگام عباس بن عبدالمطلب سُخن را از حمد و ثنای الله آغاز کرد و گفت: چنانکه گفتی الله محمد را برانگیخت تا پیامبر وی و سرور مومنان باشد و بواسطه او بر اُمتش منت نهاد، تا روزی که الله او را بجوار خویش بُرد و ثواب خود را برای او برگزید و کارهای مسلمانان را به ایشان واگذاشت تا برای خویش صلاح اندیشی کنند و حقّ و صواب را پیش آورند نه آنکه با کجی هوای نفس منحرف گردند، پس اگر بحساب رسول الله باشد، حقّ ما را گرفته‌ای و اگر بخاطر مومنان است، ما خود از مومنانیم و در کارت پیش قدم نبوده و در میان کار هم دست بکار نشده بلکه پیوسته خشمگین زیسته ایم، و اگر هم این کار بدست مومنان بر تو راست آمده، با اینکه ما ناراضی بوده‌ایم روبراه نگشته است، چه اندازه تهافت است میان این سُخنت که «از تو بدگویی کرده اند» و این سُخن که «تو را برگزیده و بتو پیوسته اند» و چه اندازه دوری و ناسازگاری است میان نامیده شدنت «جانشین پیامبر الله» و گفتارت که: او کارهای مردم را بخود ایشان واگذاشت تا خود صلاح اندیشی کنند و کسی را برگزینند و اکنون تو را برگزیده اند، اما آنچه گفتی که آن را برای من قرار میدهی، راستی اگر حقّ مومنان باشد تو را حقّ نیست که در آن داوری کنی و اگر حقّ ما باشد بگرفتن قسمتی و رها کردن قسمتی از آن، تن نمیدهیم. اکنون آهسته باش چه پیامبر الله از درختی است که ما شاخه‌های آن هستیم و شما پیرامون آن. پس از نزد عباس بن عبدالمطلب بیرون رفتند.

ابوسفیان به علی «دست خود را پیش آر تا با تو بیعت کنم»

ابوسفیان بن حرب نیز از جمله کسانی بود که از بیعت با آبی بکر (ابوبکر) امتناع ورزیدند، و گفت: ای بنی عبد مناف، آیا راضی شدید که دیگری بر شما زمامداری کند؟ و به علیّ بن ابیطالب گفت: دست خود را پیش آر تا با تو بیعت کنم و نیز فراهم آوردن قصی بعهده من، آنگاه گفت: «ای بنی هاشم، چنان نباشید که مردم و بویژه بنی تیم بن مرّه یا عدی در حقّ شما طمع کنند، چه امر زمامداری جُز در میان شما و بدست شما نیست و جُز ابوالحسن (لقب علی) شایستگی آنرا ندارد! ای ابوالحسن با دستی کاردان و نیرومند خلافت را قبضه کن چه تو بر آنچه امید می‌رود نیرومند و توانایی، و البته مردی که قصّی پشتیبان او است حقّ او پامال شدنی نیست، و تنها قصّی مردمی از نسل غالبند

خالد بن سعید بن عاص که نبود پیش علی آمد و گفت: بیا تا با تو بیعت کنم پس به الله قسم که در میان مردم کسی از تو سزاوارتر بجانشینی محمد نیست. گروهی نزد علی بن ابیطالب فراهم شدند و خواستار بیعت با وی بودند پس علی بایشان گفت: «بامداد فردا به همین منظور سر تراشیده نزد من آیید» لیکن جُز سه نفر در بامداد نزد وی نیآمدند.

هجوم ابوبکر و عمر بخانه فاطمه (11 هجری)

ابوبکر و عمر خبر یافتند که گروه مهاجران و انصار با علی بن ابیطالب در خانه فاطمه دختر پیامبر الله فراهم گشته اند پس با گروهی آمدند و بخانه هجوم آور شدند و علی بیرون آمد و زُبیر شمشیری حمایل داشت پس عمر باو برخورد و با او کُشتی گرفت و او را بر زمین زد و شمشیرش را شکست و بخانه ریختند، پس فاطمه بیرون آمد و گفت: «به الله قسم باید بیرون روید اگر نه مویم را برهنه سازم و نزد الله ناله و زاری کنمپس بیرون رفتند و هر که در خانه بود برفت و چند روزی بماندند سپس یکی پس از دیگری بیعت میکردند لیکن علی جُز پس از شش ماه و بقولی چهل روز بیعت نکرد. (تاریخ یعقوبی، از ابن واضح یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج 1، ص522 تا 527)

دوران خلافت ابوبکر (11 تا 13 هجری/ 632 تا 634 میلادی)

بیعت با ابوبکر روز دوشنبه دوم ماه ربیع الاول سال یازدهم بود در همان روزی که پیامبر الله در آن وفات کرد، بانجام رسید، و نام ابوبکر، عبدالله بن عثمان ابن عامر است و او را برای زیباییش «عتیق» می گفتند. مادرش «سلمی» دختر صخر از بنی تیم بن مره است. خانه‌اش بیرون مدینه در «سُنح» بود و زنش «حبیبه» دختر خارجه آنجا بود، خانه‌ای نیز در مدینه داشت که «اسماء» دختر عُمیس در آن جای داشت پس چون بخلافت رسید منزلش در مدینه بود.

چون ابوبکر بزمامداری رسید بر منبر برآمد و یک پله پایین‌تر از نشیمن پیامبر الله نشست و پس از سپاس و ستایش الله گفت: من اکنون با اینکه بهتر شما نیستم بر شما حکومت یافتم، پس اگر راست بودم مرا پیروی نمایید، و اگر کج شدم راستم کنید، نمی‌گویم که من در فضیلت از شما برترم لیکن در کشیدن این بار بر شما برتری دارم. و انصار را به نیکی ستود و گفت: ما و شما ای گروه انصار چنانیم که شاعر، طفیل غنوی، گفته است: «الله جعفر (مراد بنی جعفر بن کلاب بطنی از بنی عامر) را از ما پاداش نیک دهد، هنگامی که پای ما در برابر دشمنان لغزانده شد پس پشت کرد. نخواستند که از ما خسته شوند و اگر آنچه از ما می بینند، مادر ما از ما دیده بود خسته میشد

انصار از ابوبکر کناره گرفتند، پس قریش بخشم آمدند و کناره گیری انصار آنان را برآشفته ساخت، و سُخنوران ایشان (انصار) سُخن گفتند و «عمروبن عاص» (سُخنور قریش) در رسید، پس قریش باو گفتند: برخیز و سُخنی در بدگویی انصار بگو. عمروبن عاص چنان کرد و سپس «فضل بن عباس» (سُخنگوی بنی هاشمیان) بپا خاست و بآنان پاسخ داد. سپس نزد علی رفت و باو خبر داد و شعری را که گفته بود برای او بخواند. پس علی خشمگین بیرون رفت تا بمسجد درآمد و انصار را بنیکی یاد کرد و گفتار عمروبن عاص را پاسخ داد، و چون انصار از آن خبر یافتند، شادمانشان کرد و گفتند: با گفتار نیک علی از آنچه دیگری گفته باشد باک نداریم. آنگاه (انصار) نزد «حسّان بن ثابت» فراهم آمدند و گفتند: پاسخ فضل بن عباس را بگو. حسّان بن ثابت گفت: اگر بجُز قافیه های خودش بدو پاسخ دهم مرا رسوا می کند. گفتند: پس تنها علی را یاد کُن. پس حسّان بن ثابت گفت: «خدای که پاداش بدست او است، ابوالحسن (علی) را از ما پاداش نیک دهد و کیست مانند ابوالحسن؟ بآنچه تو اهل آن هستی بر قریش پیش گرفتی، پس سینه ات گشاده (اشاره بآیه ای که درباره علی و حمزه گفته شده) و دلت آزموده است (اشاره به حدیث نبوی درباره علی). مردانی سربلند از قریش مقام تو را آرزو کردند، اما لاغری از فربهی بدور است؛ و تو در هر منزلی از اسلام بمنزله طرف نیرومند ریسمانی، و از لویّ ابن غالب امیدواری بتو بوده است، هم برای آنچه از او بانجام رسیده و هم برای آنچه هنوز انجام نیافته است. پیامبر الله را در میان ما حفظ کردی و وصیت او بتو است و که از تو باو سزاوارتر است، که و که؟ آیا در برادری، برادر او (اشاره بحدیث برادری علی با پیمبر که متواتر است) و نیز وصی او (اشاره بحدیث یا بگفتار وصی بودن علی که نیز مشهور و متواتر است) و داناترین نفر بکتاب و سُنت ها نیستی (اشاره باحادیث علم علی)؟» (تاریخ یعقوبی، از ابن واضح یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج 2، ص 1 تا 4)

احتجاج فاطمه با ابوبکر

فاطمه دختر پیامبر الله نزد ابوبکر آمد و میراث خود را از پدرش خواستار گردید. پس ابوبکر به فاطمه گفت: پیامبر الله گفته است: «ما گروه پیمبران میراث نمی دهیم، آنچه بجای گذاریم صدقه استپس فاطمه باو گفت: «آیا حکم الله ست که تو از پدرت میراث بری و من از پدرم میراث نبرم. آیا پیامبر الله نگفته است: حقّ مرد درباره فرزندانش رعایت میشود؟» پس ابوبکر گریست.

جنگهای ابوبکر با برگشتگان از اسلام

ابوبکر اسامه بن زید (هفده ساله) را فرمود تا لشکرش را گُسیل دارد و از او خواست که عمر را برای او بگذارد تا در کار خویش از او کمک بخواهد، پس اسامه بدو گفت: درباره خود چه میگویی؟ ابوبکر گفت: ای برادر زاده ام، می‌بینی که مردم چه کرده اند، پس عمر را برای من رها کُن و راهت را در پیش گیر. اسامه بن زید لشکر را براه انداخت و ابوبکر وی را بدرقه کرد و بدو گفت: من تو را بچیزی وصیت نمی‌کنم و تو را چیزی نفرماییم بلکه تو را به همانچه پیامبر الله فرموده است دستور میدهم، رهسپار همانجا باش که پیامبر الله تو را فرمان داده است. پس اسامه بن زید رو براه نهاد و از رفتنش تا بازگشتنش از سرزمین شام به مدینه شصت روز یا چهل روز (طول) کشید سپس با پرچم بسته به مدینه درآمد (با غنیمت بسیار) و به مسجد رفت و نماز خواند سپس با همان پرچمی که پیامبر بسته بود بخانه خویش آمد. (تاریخ یعقوبی، از ابن واضح یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج 2، ص 1 تا 4) و گروهی از عرب مدعی پیامبری شدند و گروهی مُرتد شدند و تاج ها بر سر نهادند. مردمی هم از دادن زُکات به ابوبکر امتناع ورزیدند. از کسانی که به پیامبری سر بلند کردند:

1- طلیحه بن خُویلد اسدی بود که در پیرامون خویش و یاران او غطفان بودند و مهتر ایشان عُیینه بن حصن فزاری.

2- اسود عنسی در یمن.

3- مسیلمه بن حبیب حنفی در یمامه.

4- سجاح دختر حارث تمیمی که سپس با مسیلمه ازدواج کرد و اشعث بن قیس (داماد بعدی ابوبکر و پدر زن بعدی حسن بن علی) مؤذن او بود.

مشورت ابوبکر با عمروبن عاص درباره اصحاب پیمبر

پس ابوبکر با لشکرش به «ذی القصه» که در بیست وچهار میلی مدینه بود بیرون رفت و عمروبن عاص را خواست و بدو گفت: «ای عمرو، تو صاحبنظر قریشی و اکنون طلیحه بن خویلد اسدی مدعی پیامبری شده است پس درباره علی چه می بینی؟» عمروبن عاص گفت: «فرمان تو را نمی بردابوبکر گفت: «زُبیر چه؟» عمروبن عاص گفت: «نیکو پُردلی است شجاع و نیرومندابوبکر پرسید: «پس طلحه؟» عمروبن عاص گفت: «برای خوش گذرانی و زنانابوبکر گفت: «سعد بن آبی وقاص چه طور؟» عمرو گفت: «آتش افروزی است برای جنگابوبکر گفت: «عثمان چه؟» عمرو گفت: «او را بنشان و از نظرش کمک بخواهابوبکر پرسید: «خالد بن ولید چه طور؟» عمرو گفت: «بسوس جنگ است (بسوس دختر منقد، زنی از عرب که بخاطر شترش که سراب نام داشت و بچه شترش 21 جنگ راه انداخت) و یاور مرگ، مدارای سنگخور دارد و حمله شیر

خالدبن ولید به آهنگ طلیحه بن خویلد اسدی (11 هجری)

پس چون ابوبکر پرچم خالدبن ولید را بست، ثابت بن قیس بن شماس برخاست و گفت: ای گروه قریش، مگر در میان ما مردی نبود که برای آنچه شما شایستگی دارید، شایسته باشد؟ به الله قسم که ما از آنچه می‌بینیم کور و از آنچه می‌شنویم کر هستیم، لیکن پیامبر الله ما را شکیبایی فرموده است، پس شکیبایی می کنیمو حسان بپا خاست و گفت: «ای مردان، در این پیشآمدهای گوناگون و آنچه این گروه درباره انصار خواسته اند، فریادرسی کنید. ای دوست، یکی از سروران ما را هم در حل و عقد امور راه نداده اند

این گفتار بر ابوبکر بس گران آمد و ثابت بن قیس را فرماندهی انصار داد و خالدبن ولید را به فرماندهی مهاجران گُسیل داشت. پس آهنگ طلیحه بن خویلد اسدی کرد و لشکر او را پراکنده ساخت و مردمی از پیروان او را کُشت (و طلیحه بن خویلد اسدی به سرزمین شام متواری شد) و عیینه بن حصن فزاری را دستگیر کرد و او را که در بند آهن بود با سی نفر اسیر نزد ابوبکر فرستاد و چون به مدینه درآمد کودکان بر طلیحه بن خویلد اسدی (اشتباه روایت شده و بگفته طبری؛ کودکان مدینه عیینه بن حصن را مُرتد خطاب می کنند) فریاد می زدند: «ای مُرتدپس طلیحه (پس عیینه بن حصن) میگفت: «من هرگز چشم بهم زدنی ایمان نیآورده امابوبکر از او توبه خواست و آزادش کرد. طلیحه بن خویلد به شام رفت و در جوار بنی حنیفه فرود آمد و شعری نزد ابوبکر فرستاد تا از او پوزش بخواهد و با سلام بازگردد و در ضمن گفت: «آیا صدیق می‌پذیرد که من توبه کارم، و بکیفر آنچه ارتکاب کرده‌ام تسلیم؟ و آیا باور می‌کند که پس از گمراهی گواهی می دهم، گواهی حقّی که در آن به الحاد سخن نمی گویمپس چون گفتارش به ابوبکر رسید بر او مهربان گشت و پی او فرستاد تا بازگشت، لیکن دیگر ابوبکر مرده و عمر بر گور او ایستاده بود. پس طلیحه بن خویلد را با سعدبن آبی وقاص به عراق فرستاد و او را فرمود که کاری به طلیحه بن خویلد اسدی ندهد. (تاریخ یعقوبی، از ابن واضح یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج 2، ص 4 تا 6)

کُشته شدن طلیحه بن خویلد اسدی در جنگ نهاوند

طلیحه بن خویلد بن نوفل اسدی مضری (از اعراب شمالی) فقعسی که با هزار سوار برابر شمرده میشد در سال نهم هجرت با وفد بنی اسد به مدینه نزد رسول الله آمد و اسلام آورد و چون بازگشت ادعای پیامبری کرد و رسول اکرم ضرار بن ازور اسدی را بجنگ او فرستاد، لیکن رسول الله وفات کرد و کار طلیحه بالا گرفت و دو قبیله اسد و غطفان که هم پیمان بودند پیرو او شدند. پس ابوبکر، خالدبن ولید را بر سر او فرستاد تا در حوالی سمیراء و بزاخه با او نبرد کرد و خالدبن ولید، ثابت بن اقرم و عکاشه بن محصن را فرستاده بود، پس یکی از آن دو (توسط) طلیحه و دیگری (توسط) برادرش (سلمی برادر طلیحه) کشته شدند و عیینه بن حصن نیز همراه او (طلیحه) بود و هنگام نبرد (با خالدبن ولید) نزد او آمد و گفت: آیا جبرییل فرود آمده است. گفت: نه. پس دو بار تکرار کرد و او گفت: نه. عیینه گفت: شگفتا که هنگام بیچارگی تو را رها کرده است! پس طلیحه گفت: دینی در کار نیست، از شرافت خود دفاع کنید. طلیحه در جنگ قادسیه و نهاوند همراه مسلمین بود و در جنگ نهاوند بدست پارسیان کُشته شد. (ر.ک. اسدالغابه،ج3،ص65؛ ایام العرب فی الاسلام ص143 تا154؛ کامل التواریخ،ج2،ص232)

کُشته شدن اسود بن کعب عنسی در یمن (11 هجری)

اسود بن کعب عنسی هم در زمان پیامبر الله ادعای پیامبری کرد و چون بیعت ابوبکر بانجام رسید، کار او بالا گرفت و مردمی پیرو او شدند. پس بدست قیس بن مکشوح مرادی (قیس بن عبد یغوث بن مکشوح) و فیروز دیلمی کُشته شد، بدین ترتیب که به خانه او درآمدند و او را در حال مستی بکشتند (طبری در مورد اسود بن کعب عنسی، بالای ده صفحه روایت را مختص او کرده).

خالدبن ولید و شرحبیل بن حسنه به آهنگ مسیلمه در یمامه (11 تا 12 هجری)

ابوبکر برای شرحبیل بن حسنه پرچمی بسته و او را فرموده بود که آهنگ مسیلمه کذاب کند، لیکن بنظر خود بر او نتازد. سپس پرچمی برای خالدبن ولید بست و او را بر سر شرحبیل فرستاد. پس خالدبن ولید به شرحبیل نوشت که: شتاب مکن تا برسم. و خالدبن ولید با شتاب به یمامه بر سر مسیلمه حنفی کذاب تاخت. مسیلمه اسلام آورده بود و سپس در سال دهم مدعی پیامبری گشته بود و گمان میکرد که در پیامبری شریک پیامبر الله ست و به رسول الله نوشته بود: «من با تو انباز شده‌ام پس نیمی از زمین تو را است و نیمی از آن مرا، لیکن قریش مردمی بیدادگرندپس رسول الله باو نوشت: «از محمد پیامبر الله به مسیلمه کذاب، و بعد، پس همانا زمین برای الله است، آن را بهر که از بندگانش خواهد میراث دهد و انجام نیک برای پرهیزکاران است

چگونگی کشته شدن مسیلمه (12 هجری/633 میلادی)

خالدبن ولید، مجاعه (بن مراره حنفی) را با گروهی دریافت و آنان را دستگیر کرد و گردن زد و مجاعه را نگهداشت و بر سر مسیلمه تاخت. مسیلمه نیز بیرون تاخت و همراه کسانی که از قوم ربیعه و جُز آن با او بودند، با خالدبن ولید نبردی سخت کرد و از مسلمانان مردمی بسیار کشته شدند و سپس مسیلمه در معرکه جنگ (جنگ «باغ مرگ») کُشته شد بدین ترتیب که ابو دجانه انصاری (سماک بن خرشه، و بقولی سماک بن اوس بن خرشه خزرجی انصاری که در جنگ بدر و احد حضور داشت) نیزه ای باو فرو برد و مسیلمه در نیزه بطرف ابودجانه پیش رفت و او را شهید کرد آنگاه وحشی زوبین خویش را بسوی او پراند و مسیلمه را کُشت و در آن روز صد وپنجاه (؟!) ساله بود.

مجاعه بن مراره حنفی نزد خالدبن ولید آمد و پیش او چنان وانمود کرد که در قلعه هنوز مردانی مانده اند و گفت: جُز پیشاهنگان مردم با تو نبرد نکرده اند. و خالدبن ولید را بصلح دعوت نمود. پس خالدبن ولید بر زر وسیم و نصف اسیران با آنان صلح کرد. سپس مجاعه در قلعه زنان و کودکان را مسلح کرد و بر دژها گماشت، آنگاه به خالدبن ولید گفت اینان پیشنهاد را رد کردند و خوب است که یک چهارم را بگیری، خالدبن ولید چنان کرد و از ایشان پذیرفت و چون دژها گشوده شد جُز زنان و کودکان در آن نیافتند. پس خالدبن ولید گفت: ای مجاعه مرا فریب میدهی؟ مجاعه گفت: اینان بستگان من اند. پس خالدبن ولید صلح را امضاء کرد و یمامه را فتح کرد و سجاح (همسر مسیلمه) گریخت و در بصره مُرد. پیروزی مسیلمه در سال یازدهم و کُشته شدنش در ماه ربیع الاول سال دوازدهم بود. خالدبن ولید دختر مجاعه را خواستگاری کرد و مجاعه دخترش را بوی تزویج کرد. پس ابوبکر به خالدبن ولید نوشت: هنوز پیرامون خیمه ات بخونهای مسلمانان رنگین است و تو با زنان عروسی می کنی! (سُنت آنموقع اعراب این اجازه را به مرد عرب نمیداد در وقت جنگ زن گرفته شود و همخوابگی پیش آید.)

ابوبکر خالدبن ولید را فرمود تا رهسپار عراق شود. پس بهمراه مثنی بن حارثه رو براه نهاد تا بشهر «بانقیا»، از نواحی کوفه در کنار فرات، رسید (سال 12 هجری) و آن را گشود و مردم آن را اسیر گرفت؛ سپس بشهر «کسکر»، شهرستانی وسیع که مرکزش واسط یا خسروشاپور بود میان کوفه و بصره، روی نهاد و آن را نیز گشود؛ آنگاه رهسپار شد تا به یکی از پادشاهان عجم بنام «جابان» برخورد و او را شکست داد و یاران او را کشت، سپس به «فرات بادقلی» رسید و آهنگ «حیره» داشت که پادشاهش نعمان بود، پس نبرد سختی کردند و نعمان شکست‌ خورده تا مداین (تیسفون، پایتخت ساسانیان در بین النهرین) گریخت و خالدبن ولید در «خورنق» فرود آمد و راهش را دنبال کرد تا حیره را پشت سر گذاشت و مردم آنجا که در آغاز سر جنگ داشتند، خود خواستار صلح شدند و خالدبن ولید بر هفتادهزار و بقولی صدهزار درهم با آنان صلح کرد.

تقسیم اولین غنایم از دین برگشتگان بحرین میان مسلمانان (11 هجری)

ابوبکر خود را برای نبرد با مُرتدان آماده ساخت، و از کسانی که از عرب مُرتد شده و تاج بر سر نهاد، نعمان بن منذر بن ساوی در بحرین بود، پس علاء بن حضرمی را با لشکری بر سر او فرستاد تا او را کُشت. علاء بن حضرمی «زاره» یا عین الزاره و ناحیه آن را از زمین بحرین گشود و غنیمت نزد ابوبکر فرستاد و این نخستین مالی بود که ابوبکر میان مردم، میان سرخ و سیاه و آزاد و برده بخش کرد و به هر نفری یک دینار داد. (درباره ارتداد بحرین در سال 11 هجری، طبری اطلاعات بیشتری را ارایه داده است.)

حدیفه بن محصن به آهنگ تاجدار عمان (11 هجری)

و از دیگر کسانی که مُرتد شده بود «لقیط بن مالک ازدی»، معروف به «ذوالتاج» تاجدار عمان بود که ابوبکر خلیفه مسلمین حدیفه بن محصن حمیری را بر سر او فرستاد تا او را در «صُحار» از نواحی عمان بکُشت؛ ذوالتاج، لقیط بن مالک ازدی، لشکریان خود را فراهم ساخت و «دبا» را لشکرگاه ساخت و (قبایل) جیفر و عباد در مقابلش «صُحار» را لشکرگاه ساخته نزد حدیفه بن محصن حمیری و عکرمه بن آبی جهل و عرفجه بارقی ازدی فرستادند تا به آنان بپیوندند، و سپس در «دبا» نبردی سخت روی داد و هنگامیکه کار مسلمانان بسختی کشیده و ذوالتاج به پیروزی نزدیک میشد گروهی از مسلمانان از بنی ناجیه به فرماندهی «خریت بن راشد» و مردمی بسیار از عبدالقیس به فرماندهی سیحان بن صوحان رسیدند. پس الله ذوالتاج را کُشت و مسلمانان زنان و کودکانشان را اسیر گرفتند و آنان را نزد ابوبکر فرستادند. او هم ایشان را به چهارصد درهم فروخت.

«نبرد با کسانی که زُکات نمی دادند» (11 هجری)

سپس ابوبکر صدیق برای نبرد با کسانی که زُکات نمی دادند (قبایل اطراف مدینه)، لشکر فرستاد و گفت: «اگر زانوبند شتری، یا زُکات یکسال را از من دریغ دارند با ایشان نبرد کنم.» (قرار بود بهنگام زُکات شتران هر طایفه و قبیله، نه تنها شتر برای زُکات داده شود بلکه زانوبند شتر هم داده شود. ابوبکر می‌گفت اگر شتر زُکاتی بدهند ولی بدون زانوبند، من بخاطر زانوبند نیز با آنان سر جنگ دارم.)

خالد بن ولید به آهنگ مالک بن نویره یربوعی (11 هجری)

و ابوبکر به خالدبن ولید نوشت که (بعد از جنگ طلیحه بن خویلد) بر سر مالک بن نویره یربوعی (در بطاح) رود (مالک بن نویره یربوعی مدتی در کنار سجاح دختر حارث تمیمی بود که مدعی پیامبری بود. سجاح از بین النهرین با مسیلمه در یمامه ازدواج کرده بود. در این رابطه به روایت طبری رجوع کنید)، پس خالدبن ولید بسوی ایشان رهسپار شد و گفته‌اند که خالدبن ولید ایشان را ترسانیده و بیم داده بود. پس مالک بن نویره برای مناظره پیش خالدبن ولید آمد و زنش نیز در پی او رسید و خالدبن ولید که او را دید شیفته وی گردید، پس به مالک گفت: به الله قسم بآنچه در دست داری نمی‌رسم تا تو را بکشم. پس نگاهی به مالک بن نویره کرد و گردن او را زد و زنش را به همسری گرفت.

پس ابو قتاده به ابوبکر پیوست و باو گزارش داد و سوگند یاد کرد که زیر لوای خالدبن ولید به جهاد نرود چه مالک بن نویره را که مسلمان بود کُشته است. پس عمربن خطاب به ابوبکر گفت: ای جانشین پیامبر الله، خالد مردی مسلمان را کُشته و زنش را در همان روز به همسری گرفته است! پس ابوبکر به خالدبن ولید نوشت و او را به حضور خواست. خالدبن ولید گفت: ای جانشین پیامبر الله من اجتهاد کردم و آن را صواب پنداشتم و خطا کردم. متمّم بن نویره برادر مالک بن نویره مردی شاعر بود و درباره برادرش مرثیه های بسیار گفت و برای دیدن ابوبکر رهسپار مدینه شد و نماز صبح را پشت سر ابوبکر بجای آورد و چون ابوبکر از نماز خویش فارغ گشت، متمّم بایستاد و بر کمان خویش تکیه کرد و گفت: «هنگامیکه بادها در پشت خانه‌ها سخت وزیدن گرفت، چه نیکو کُشته ای را کُشتی، ای (ضرار) پسر ازور (اشتباه روایت شده و بجای ضرار بن ازور شما بخوانید خالدبن ولید)؛ آیا او را در امان الله خواستی سپس باو بیوفایی نمودی! اما اگر او تو را با امانی می خواست، بیوفایی نمی کردضرار (بن ازور) گفت: «نه او را خواستم و نه با او بیوفایی کردم

زیاد بن لبید بیاضی و مهاجر بن آبی اُمیه در جنگ با مُرتدان یمن (11 هجری)

ابوبکر به زیاد بن لبید بیاضی نوشت که با مُرتدان یمن و کسانی که زُکات نمی‌دهند نبرد کند، زیاد بن لبید بیاضی با آنان نبرد کرد و کُنده (در یمن) را چندین پادشاه بود که عنوان پادشاهی داشتند و هر یک از ایشان را علفچری بود که جُز او آن را نمی چرانید، پس هنگامی که در قرقگاه های خود بودند زیاد بن لبید بیاضی شبانه بر ایشان تاخت و این پادشاهان: «جمد» و «مخوص» و «مشرح» و «ابضه»، پسران «معدی کرب» بودند. پیامبر این پادشاهان و خواهرشان «عمرده» را لعنت کرده بود، اینان با اشعث بن قیس نزد رسول الله آمدند و اسلام آوردند و سپس مُرتد شدند. زیاد بن لبید بیاضی اینان را دستگیر کرد و چارپایان و بردگان بسیاری بدست آورد. پس اشعث بن قیس سر راه بر زیادبن لبید بیاضی تاخت و اسیران و چارپایان را از دست آنان باز ستاند و چون خبر ارتداد اشعث بن قیس و کاری که انجام داد به ابوبکر رسید، او عکرمه بن آبی جهل را با لشکری برای جنگ اشعث بن قیس فرستاد و عکرمه هنگامی رسید که زیاد بن لبید بیاضی و مهاجر بن آبی اُمیه آنان را در میان گرفته و بسیاری از ایشان را کُشته و غنیمتهای بسیاری بدست آورده بودند، پس مهاجربن آبی اُمیه و زیادبن لبید بیاضی به همراهان خود گفتند: برادران شما از حجاز رسیدند پس آنان را شریک خویش گردانید و به آنان ببخشید.

اشعث بن قیس خواستار صلح شد و برای بستگان خویش امان گرفت و خود را فراموش کرد. پس چون عکرمه بن آبی جهل صلحنامه را بخواند و نام اشعث بن قیس را ندید، تکبیر گفت و اشعث را بگرفت و در بند نزد ابوبکر آورد. پس ابوبکر بر او منت نهاد و آزادش کرد و خواهر خویش «اُم فروه» را (که کور بود) به اشعث بن قیس ترویج کرد (و بعدها جعده دختر مشترک اشعث و اُم فروه، زن حسن بن علی شد و باعث مسمومیت و مُردن امام حسن). (تاریخ یعقوبی، از ابن واضح یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج 2، ص 6 تا 11)

ایاس بن عبدالله در بقیع مدینه بآتش سوزانده شد (13 هجری)

ایاس بن عبدالله بن فجاء سلمی ]از بنی سلم) بر ابوبکر درآمد و گفت: ای جانشین رسول الله، من بدین اسلام در آمده‌ام (و به روایت طبری: من مسلمانم و می‌خواهم با مُرتدان جهاد کنم، مرا مرکب بده و کمک کن). پس ابوبکر سلاحی باو بخشید و ایاس از نزد ابوبکر برفت. و ابوبکر خبر یافت که او راهزنی می‌کند (به روایت طبری: ابوبکر باو مرکب و سلاحی داد و او برفت و متعرض کسان از مسلمان و مُرتد میشد و اموالشان را میگرفت و هر که مقاومت میکرد می کُشت)، پس ابوبکر به طریفه بن حاجز نوشت که دشمن الله پسر فجاء از نزد من رفت و خبر یافته‌ام که او راهزنی کرده و رهگذاران را ترسانیده است، پس بسوی او رهسپار شو تا دستگیرش کنی. طریفه رو براه نهاد و بسوی او رهسپار شد و گروهی از یاران او را کُشت سپس او را دیدار کرد. ایاس گفت: من مسلمانم و بر من دروغ بسته اند. طریفه گفت: اگر راست میگویی تن به اسیری ده تا نزد ابوبکر آیی و او را خبر دهی (به روایت طبری: چون ایاس سخت کوشی مسلمانان را بدید به طریفه گفت: تو بر من اولویت نداری، تو سالاری از طرف ابوبکر داری، من نیز سالاری از طرف وی دارم). ایاس تن به اسیری داد و چون طریفه او را پیش ابوبکر آورد، ابوبکر گفت: او را به بقیع ببر و بآتش بسوزان. و به روایت طبری و بنقل از ابوجعفر: طریفه، ایاس را سوی نمازگاه برد و آتشی بیفروخت و او را در آتش انداخت. و به روایتی دیگر از سهل گوید: ایاس بن عبدالله به مسلمانان طایفه سلیم و بنی عامر و هوازن حمله برد و ابوبکر طریفه بن حاجز را فرستاد و عبدالله بن قیس خاسی را نیز به کمک او فرستاد و طریفه در «جواء» با ایاس روبرو شد و بعد از جنگی او را اسیر کرد و سوی ابوبکر فرستاد. ابوبکر بگفت تا در نمازگاه مدینه هیزم بسیار آماده کردند و آتشی افروختند و ایاس بن عبدالله را دست وپا بسته در آتش انداختند. (تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده،ج4، ص 1394 تا 1395)

عثمان بن آبی عاص در توج فارس و مکران ؟!

ابن واضع یعقوبی همچنین روایت میکند: در سال 12 یا 13 هجرت، ابوبکر خلیفه مسلمانان عثمان بن آبی العاص را فرستاد و عبدالقیس را بهمراهی او فرا خواند، پس عثمان با لشکری رهسپار توج، شهری در فارس و نزدیکی کازرون، گردید و آن را گشود و مردم آنجا را اسیر گرفت و مکران و ماورای آن را فتح کرد. (تاریخ یعقوبی، از ابن واضح یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج 2، ص 14) اما این روایت نادرست است زیرا در 12 یا 13 هجری که معادل 634 میلادیست اعراب هنوز پایشان به تیسفون نرسیده بود تا اینکه بهمین راحتی تا توج در فارس و مکران که هوان کرمان است پیش رفته باشند و مردم آنجا را هم به اسارت برده باشند!

قصه لشکرکشی ابوبکر به شام یا روم شرقی (13 هجری)

ابوبکر بعد از فارغ شدن از مشکلات داخلی شبه جزیره عربستان در ابتدای سال 13 هجرت بفکر لشکرکشی به روم شرقی و در‌ واقع «لشکرکشی به شام» شد. ابن واضح یعقوبی می نویسد: ابوبکر خواست به روم لشکرکشی کند و با گروهی از صحابه پیامبر الله مشورت کرد. پس امر کردند و نهی کردند و سپس از علی بن ابیطالب مشورت خواست و او فرمود تا دست بانجام این کار شود و گفت: «اگر دست باین کار زنی ظفر یابیپس ابوبکر گفت: «نوید نیک دادیآنگاه ابوبکر در میان مردم مدینه به سخنرانی برخاست و آنان را فرمود تا برای رفتن به روم آماده گردند لیکن مردم خاموش ماندند. پس عمربن خطاب بپا خاست و گفت: «اگر بهره ای نزدیک و سفری بی‌رنج بود پاسخی مُساعد می دادیدپس عمرو بن سعید بپا خاست و گفت: «ای پسر خطّاب، مثلهای منافقان را برای ما می زنی! تو خود از آنچه ما را بدان نکوهش می‌کنی چه مانعی داری؟» پس خالدبن سعید سُخن گفت و برادر خویش، عمرو بن سعید، را خاموش ساخت و گفت: «نزد ما جُز فرمانبری نیستابوبکر به خالدبن سعید گفت: «خدایت پاداش نیک دهد

سپس ابوبکر در میان مردم فرمان بسیج داد و فرماندهی را به خالدبن سعید واگذاشت. خالدبن سعید از عاملان پیامبر الله در یمن بود و هنگامی به مدینه رسید که پیامبر الله درگذشته بود، پس از بیعت با ابوبکر امتناع ورزید و طرفداری بنی هاشم نمود و چون ابوبکر فرماندهی را بدو داد، عمربن خطاب باو گفت: «آیا فرماندهی را به خالدبن سعید میدهی با اینکه بیعت خویش را از تو دریغ داشت و سخنانی به بنی هاشم گفت که به گوشت رسید؟ به الله قسم صلاح نمی‌دانم که او را بفرستیپس ابوبکر پرچم او را گشود و یزیدبن آبی سفیان و ابوعبیده بن جرّاح و شرحبیل بن حسنه و عمروبن عاص را خواست و برای ایشان پرچم بست و گفت: «هرگاه فراهم آمدید، امیر مردم ابوعبیده بن جرّاح باشدو قبیله های یمن بر او درآمدند و آنان را لشکری پس از لشکری گُسیل داشت. و چون لشکرها به شام رسیدند، ابوعبیده به ابوبکر نوشت و از رسیدن پادشاه روم با لشکری بزرگ آگاهش نمود، پس ابوبکر لشکری پس از لشکری از قبیله های عرب که بر او وارد می شدند، قبیله‌ای پیش از قبیله‌ای بسوی ابوعبیده گُسیل می داشت و ابوبکر، عمروبن عاص را با لشکری از قریش و جُز ایشان گُسیل داشت.

سپس ابوبکر به خالدبن ولید نوشت که رهسپار شام گردد و مُثنی بن حارثه را در عراق (در اطراف کوفه) بجای گذارد، پس خالدبن ولید با نیرومندانی که همراه داشت رهسپار گردید و چون به «عین التمر» رسید بدسته ای از سپاهیان خسرو که فرماندهشان عقبه بن آبی هلال نمری بود برخورد و آنان در ابتدا در مقابل خالدبن ولید سنگر گرفتند و سپس حکم خالدبن ولید را گردن نهادند. خالدبن ولید، عقبه بن آبی هلال نمری را گردن زد و سپس رهسپار شد تا به گروهی از بنی تغلب زیر فرمان هذیل بن عمران برخورد و او را گردن زد و از آنان بردگانی بسیار گرفت و به مدینه فرستاد و به کنشت یهودیان فرستاد و از ایشان بیست پسر اسیر گرفت(1) آنگاه به انبار رفت (این اتفاقات در اواخر سال 12 هجری رخ داد) و راهنمایی گرفت که راه بیابان را بدو نشان دهد. پس گزارش به تدمر رسید و مردم آنجا متحصن شدند و چون آنان را محاصره کرد، دروازه ها را بر روی او گشودند و با ایشان صلح کرد و سپس رهسپار حوران گردید و با آنان نبردی سخت کرد.

گفته‌اند که خالدبن ولید هشت روز در بیابان و بیراهه راه پیمود تا بآنان رسید. پس بصری و فحل و اجنادین فلسطین را گشودند و میان ایشان و رومیان در اجنادین نبردهای سختی روی داد که در همه‌اش خدای (الله) رومیان را شکست میداد و پیروزی نهایی با مسلمین بود(12 هجری). بعضی روایت کرده‌اند خالدبن ولید به غوطه دمشق رفت و از آنجا با پرچم سفیدی که داشت و نامش «عقاب» بود بر پشته ای برآمد که بدان جهت «ثنیه العقاب» نامیده شد و به حوران رفت و آهنگ شهر بُصری نمود و با آنان نبرد کرد. پس از او خواستار صلح شدند و با ایشان سازش نمود و سپس رهسپار اجنادین گشت و آنجا گروهی از رومیان بودند پس با ایشان جنگ سختی کرد و گروه کافران پراکنده شدند (رومیان مسیحیان بودند) و جنگ اجنادین در روز سه شنبه دو شب مانده از جمادی الاول سال 13 واقع شد. (تاریخ یعقوبی، از ابن واضح یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج 2، ص 11 تا 14)

فراهم ساختن قرآن توسط ابوبکر

عمربن خطاب به ابوبکر گفت: ای جانشین پیامبر الله، راستی که قاریان قرآن بیشترشان در روز یمامه (جنگ با مسیلمه) کُشته شدند، پس کاش قرآن را فراهم می ساختی چه من بیمناکم که حاملان قرآن از بین بروند. پس ابوبکر گفت: کاری کنم که پیامبر الله نکرده است؟ لیکن عمر پیوسته به ابوبکر اصرار ورزید تا آن را فراهم ساخت و در برگهایی نوشت و پیش از آن در چوب خرما و جُز آن پراکنده نوشته بود. ابوبکر بیست وپنج مرد از قریش و پنجاه مرد از انصار را نشانید و گفت: قرآن را بنویسید و بر سعیدبن عاص عرضه بدارید چه او مردی است فصیح. برخی روایت کرده‌اند که علی بن ابیطالب پس از وفات پیامبر الله آن را فراهم ساخت و بر شُتری نهاده آورد و گفت: «این قرآن است که آن را ساخته امو قرآن را به هفت جزء بخش کرده بود. و بعضی گفته‌اند که علی گفت: «قرآن به چهار بخش نازل شد، ربعی درباره ما، و ربعی درباره دشمن ما، و ربعی مثل ها، و ربعی محکم و متشابه».

وصیت ابوبکر «عمربن خطاب را بر شما گماشتم» (جمادی الآخر 13 هجری)

ابوبکر در میان مردم مسلمان یکسان بخش کرد و کسی را بر کسی برتری نداد و هر روزی از بیت المال سه درهم مزد میگرفت و «خلیفه رسول الله» نامیده میشد. ابوبکر در جمادی الآخر سال 13 بیمار شد و چون بیماری او بسختی کشید عمربن خطاب را بجای خویش برگزید و نوشت: «بنام الله ی بخشنده مهربان، این وصیت ابوبکر جانشین پیامبر اسلام است بمومنان و مسلمانان، درود بر شما، همانا من ستایش الله را با شما در میان می گذارم، و سپس عمربن خطاب را بر شما گماشتم، پس بشنوید و فرمان برید و راستی که من در خیرخواهی شما کوتاهی نکردم والسلامعبدالرحمان بن عوف در بیماری مرگ ابوبکر درآمد و گفت: ای جانشین پیامبر الله، به چه حالی صبح کردی؟ ابوبکر گفت: با معرفی کردن جانشین خود صبح کردم و شما هم بر آنچه بدان گرفتارم افزودید، چه مرا دیدید که مردی از شما را برگماشتم و اکنون همه‌تان برآشفته و خشمگین شده‌اید و آن را برای خود خواستارید. عبدالرحمان بن عوف گفت: به الله قسم برگزیده تو را جُز شایسته و مرد اصلاح نمی‌دانم پس بر دنیا افسوس مدار. ابوبکر گفت: بر دنیا افسوسی ندارم جُز برای سه کار که آن‌ها را انجام داده بودم، و سه چیز که کاش خودم پیامبر الله را از آن‌ها پُرسش می کردم؛ اما آن سه کاری که انجام داده ام: پس کاش من این کار را بعهده نمی گرفتم و عمر را بر خویش مقدم میداشتم، و من وزیر می‌بودم بهتر بود تا امیر باشم، و کاش خانه فاطمه دختر پیامبر الله را بازرسی نمی‌کردم و مردان را بدان خانه راه نمی‌دادم اگرچه برای جنگ کانونی دربسته بود، و کاش من فجاه سلمی (ایاس بن عبدالله بن فجاه) را نمی سوزاندم، یا او را رو براه می کُشتم یا هم از او در گذشته (می بخشیدم) آزادش میکردم؛ و سه کاری که کاش آن‌ها را انجام میدادم: پس کاش اشعث بن قیس(2) را پیش میداشتم و گردن او را می‌زدم چه گمانم چنان است که او شرّی را نمی‌بیند جز اینکه آن را یاری کند، و کاش ابوعبیده را به مغرب و عمر را به سرزمین مشرق می فرستادم تا دو دست خویش را (ابوعبیده و عمر) در راه الله پیش میداشتم، و کاش من خالدبن ولید را به بزاخه نمی فرستادم لیکن خود بیرون می‌رفتم و در راه الله یاور او می بودم؛ و سه امری که دوست داشتم از رسول الله پرسیده باشم: این امر (منظورش احتمالاً «امر خلافت» است) حقّ کیست تا با او گیر ودار نکنیم، و آیا انصار را هم در آن حقّی هست؟ و از عمه و خاله که آیا ارث می‌برند یا نمی برند. سپس گفت: من از دنیای شما چیزی برنگرفتم و در مال الله و مال مسلمانان چنان بودم که وصی در مال یتیم، که اگر بی‌نیاز باشد پارسایی ورزد و اگر نیازمند باشد باندازه متعارف بخورد، و سرپرست کار خلافت پس از من عمربن خطاب است، و من از بیت المال مالی را قرض برداشتهام، پس هرگاه مُردم، باغی که در فلان جا دارم فروخته و به بیت المال داده شود. ابوبکر همسرش اسماء بنت عمیس را وصیت کرد که او را غُسل دهد، پس او را غُسل داد و شبانه بخاک سپُرده شد و پدرش ابوقحانه یک ششم مالش را ارث بُرد.

غالب بر ابوبکر، عمربن خطاب بود و مرگ او روز سه شنبه هشت شب و بقولی دو شب از جمادی الآخر مانده، و از ماههای عجم در آب در سال 13 هجری بود و عمر بر او نماز خواند و در حُجره ای که قبر پیامبر الله در آن است بخاک سپُرده شد و روز مرگ شصت وسه ساله بود. فرزندان ذکور (مردان) او سه نفر بودند که یکی به نام عبدالله در زندگی او درگذشت و دو نفر یعنی محمد و عبدالرحمان را بجای گذاشت.(3) حاجب ابوبکر غلامش سدید بود و زمامداری او دوسال وچهار ماه شد و در سال 12 با مردم بحج رفت. کارمندانش (عاملانش) بهنگام مرگ: عتاب بن اسید در مکه، عثمان بن آبی العاص بر طایف، حذیفه بن محصن بر عمان، علاء بن حضرمی بر بحرین، خالدبن ولید بر لشکر شام، مثنی بن حارثه شیبانی بر کوفه، سوید بن قُطبه بر بصره، و بر یمامه مردی از انصار که از او نامی بُرده نشده.

ابوبکر یا عبدالله بن عثمان، سفید و لاغر و سبُک گونه و کوژپُشت بود که شلوارش را بر تهیگاهش نگه نمی داشت، روی لافری داشت و چشمهایش بگودی رفته و بُن انگشتهایش برآمده و برهنه بود، ریش خود را با حنا و رنگ خضاب می بست. و آن‌هایی که از ابوبکر فقه یاد گرفته‌اند عبارتند از: علی بن ابیطالب، عمربن خطاب، معاذ بن جبل، آبی بن کعب، زید بن ثابت و عبدالله بن مسعود. (تاریخ یعقوبی، از ابن واضح یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، ج 2، ص 15 تا 19)



پی نوشت:

1- از ایشان بود: ابوزیاد مولی ثقیف، نصیر پدر موسی بن نصیر، ابوعمره جدّعبدالله بن عبدالاعلی شاعر، سیرین پدر محمدبن سیرین، حریث، علاثه، حمران غلام عثمان، عمیر، ابوقیس و پس خواهر نمر.(تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ج2، ص577)

2- اشعث بن قیس، مؤذن سجاح، زنی که مدعی پیامبری بود و با مسیلمه ازدواج کرده بود، و ابوبکر خواهرش که نابینا بود و بهمسری اشعث بن قیس داده بود و دختر مشترکشان، جعده، که همسر امام حسن شده بود و او را با دسیسه معاویه مسموم و باعث مرگش شده بود. اشعث بن قیس در جنگ صفین، سال 37، جزو نیروهای علی بود و وقتی قرآن بالای نیزه ها رفت او علی را مجبور کرد تن به حکمیت دهد و.. !

3- چرا ابن واضح یعقوبی از دختران ابوبکر نامی نبرد در حالیکه میدانیم ابوبکر دخترانی داشت از جمله اُم المومنین عایشه همسر محمد پیامبر اسلام ولی ابن واضح یعقوبی از هیچکدام نامی نمی برد؟!



=============== ============== ===============

بیعت با خلافت ابوبکر پس از وفات پیمبر مسلمانان بنقل از تاریخ طبری

محمدبن جریر طبری در «تاریخ طبری» و بنقل از ابوهریره گوید: وقتی پیمبر الله صلی الله علیه وسلم درگذشت عمربن خطاب به پا خاست و گفت: «کسانی از منافقان پنداشته اند پیمبر مرده، به الله پیمبر نمُرده، بلکه پیش خدای خویش رفته چنانکه موسی بن عمران پیش خدای رفت و چهل روز از قوم خویش غایب بود و پس از آنکه گفتند مُرده بازگشت، به الله پیمبر بازمیگردد و دست و پای کسانی را که پنداشته اند پیمبر الله مُرده قطع می کندگوید: چون ابوبکر خبر یافت بیآمد و بر در مسجد بایستاد. عمر با کسان سخن میکرد و ابوبکر به خانه دخترش عایشه رفت که پیکر پیمبر در گوشه آن بود و حله سیاهی روی آن کشیده بود، ابوبکر حله از چهره پیمبر پس کرد و چهره اش را بوسید و گفت: «پدر ومادرم فدایت، مرگی را که بر تو مقرّر بود چشیدی و دیگر هرگز مرگ به تو نمیرسدآنگاه پارچه را بر چهره پیمبر افکند و برون شد، عمر همچنان با مردم سخن میکرد، بدو گفت: «ای عمر آرام باش و گوش بده»، اما عمر از سخن کردن نماند. و چون ابوبکر دید که عمر گوش نمیدهد رو به مردم کرد و چون کسان سخن او را بشنیدند رو سوی ابوبکر کردند و عمر را بگذاشتند. ابوبکر بعد از حمد و ثنای الله گفت: «ای مردم، هر که محمد را می پرستید، محمد مُرد و هر که الله را می‌پرستید الله زنده و نمُردنیستآنگاه این آیه را خواند: «محمد جُز فرستاده ای نیست که پیش از او فرستادگان درگذشته اند، آیا اگر بمیرد یا کشته شود عقبگرد می‌کنید و هر که عقبگرد کند ضرری به الله نمی‌زند و الله سپاسداران را پاداش خواهد داد.(سوره آل عمران آیه144) گوید: به الله گویی مردم نمی‌دانستند که این آیه بر پیمبر نازل شده تا وقتی که آن روز ابوبکر آن را خواند. عمر گوید: «به الله وقتی شنیدم که ابوبکر این آیه را می‌خواند از پای درآمدم و به زمین افتادم، پاهایم تحمل تنم را نداشت و دانستم که پیمبر الله مرده است. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص1327 تا 1328)

سخنرانی سعدبن عباده خزرجی در سقیفه بنی ساعده

طبری در مورد قصه «سقیفه بنی ساعده» که محل تجمع تصمیم گیریهای قوم های عرب اوس و خزرج در مدینه بود، روایتهای بسیاری را نقل کرده از جمله از عبدالله بن عبدالرحمان انصاری روایت میکند که: وقتی پیمبر درگذشت انصار در سقیفه بنی ساعده فراهم آمدند و گفتند: «پس از محمد (علیه‌السلام) این کار را به سعدبن عباده خزرجی دهیم» و سعدبن عباده را که بیمار بود بیآوردند و چون فراهم شدند سعد به پسرش یا یکی از عموزادگانش گفت: «به سبب بیماری نمی‌توانم سخن خویش را به گوش همه قوم برسانم، سخن مرا بشنو و به گوش آن‌ها برسانو سعد می‌گفت و آن مرد سخن وی را به خاطر میگرفت و به بانگ بلند می‌گفت تا یارانش بشنوند.

سعدبن عباده از قوم خزرج پس از حمد وثنای الله گفت: «ای گروه انصار، آن فضیلت و سابقه که شما در اسلام دارید هیچیک از قبایل عرب ندارد. محمد ده وچند سال در میان قوم خویش بود و آن‌ها را به عبادت رحمان و خلع بُتان می‌خواند و جُز اندکی از مردان قوم بدو ایمان نیآوردند، که قدرت دفاع از پیمبر و حمایت از دین وی نداشتند و نمی توانستند ستم از خویش برانند تا الله که میخواست شما را فضیلت دهد و کرامت بخشد و نعمت ارزانی دارد، ایمان خویش و پیمبر خویش را روزی شما کرد و دفاع از پیمبر و یاران وی و پیکار با دشمنانش را به عهده شما نهاد که با دشمنان وی از خودی و بیگانه به سختی در افتادید تا عربان، خواه ناخواه به فرمان خدای گردن نهادند و اطاعت آوردند و خدای به کمک شما این سرزمین را مطیع پیمبر خویش کرد و عربان در سایه شمشیر شما بدو گرویدند و (پیمبر) از شما خشنود و خوشدل بود که الله او را ببُرد، این کار بگیرید و به دیگران مگذارید که از شما است و از دیگران نیستهمگان گفتند: «رای درست آوردی و سخن صواب گفتی، از رأی تو تخلف نکنیم و این کار به تو دهیم که با کفایتی و مورد رضایت مومنانی» آنگاه با همدیگر سخن کردند و گفتند: «اگر مهاجران قریش رضا ندهند و گویند که ما یاران قدیم پیمبر و خویشاوندان و دوستان وی بودیم، چرا پس از درگذشت بر سر این کار با ما درافتاده اید؟» گروهی از آن‌ها گفتند: «در اینصورت گوییم: یک امیر از ما و یک امیر از شما، و جُز بدین رضا ندهیمو چون سعد بن عباده این سخن بشنید گفت: «این نخستین سُستی است

چگونگی بیعت با ابوبکر در سقیفه بنی ساعده (11 هجری/ 632 میلادی)

عمر خبر یافت و سوی خانه پیمبر رفت که ابوبکر آنجا بود و با علی بن ابیطالب در کار کفن و دفن پیمبر بودند و به ابوبکر پیغام داد که بیرون بیا. ابوبکر پاسخ داد که من اینجا مشغولم. عمر باز پیغام داد که کاری رُخ داده که ناچار باید حاضر باشی. ابوبکر پیش وی رفت و عمر بدو گفت: «مگر ندانی که انصار در سقیفه بنی ساعده فراهم آمده‌اند و می‌خواهند این کار را به سعد بن عباده بسپارند و آنکه بهتر از همه سخن می‌کند گوید: یک امیر از ما و یک امیر از قریشآنگاه ابوبکر و عمر شتابان به سوی انصار رفتند و در راه ابوعبیده بن جرّاح را دیدند و با هم روان شدند و به عاصم بن عدی و عویم بن ساعده برخوردند که به آن‌ها گفتند: «باز گردید که آنچه می‌خواهید نمی شود» اما ابوبکر و عمر و ابوعبیده برفتند و به جمع انصار رسیدند. عمر گوید: وقتی آنجا رسیدیم، من سخنی در خاطر گرفته بودم که می‌خواستم با آن‌ها بگویم و تا رفتم سخن آغاز کنم ابوبکر گفت: «مهلت بده تا من سخن کنم و آنگاه هر چه می‌خواهی بگوی» و سخن آغاز کرد. عمر گوید: هر چه می‌خواستم بگویم ابوبکر گفت یا بیشتر گفت.

عبدالله بن عبدالرحمان گوید: ابوبکر در آغاز حمد وثنای الله کرد و سپس گفت: «الله محمد را به رسالت سوی خلق فرستاد که شاهد اُمت خویش باشد، تا او را بپرستند و به وحدانیت بستایند، و این به هنگامی بود که خدایان گونه گون می پرستیدند و پنداشتند که این خدایان سنگی و چوبی به نزد خدای یگانه، شفاعتشان می‌کنند و سودشان میدهندآنگاه این آیه را خواند: «و سوای الله چیزها می‌پرستند که نه ضررشان رساند و نه سودشان دهد و گویند اینان شفیعان ما نزد خدایند.»(یونس،19) و گفتند: «عبادتشان نمی‌کنیم مگر برای آنکه به خدا تقربمان دهند.»(سوره زمر، آیه4) سپس گفت: «برای عربان سخت بود دین پدران را ترک کنند مهاجران قدیم که قوم وی بودند، تصدیق او کردند و ایمان آوردند و با وی همدلی و پایمردی کردند، و این به هنگامی بود که قوم پیمبر به سختی آزار و تکذیبشان میکردند و همه مردم مخالفشان بودند و به ضدشان برخاسته بودند اما از کمی خویش و دشمنی کسان و ضدیت قوم خویش نهراسیدند و نخستین کسان بودند که در این سرزمین، الله را پرستش کردند و به او و پیمبرش ایمان آوردند و اینان دوستان و خویشان پیمبر بوده‌اند و پس از او بیش از همه‌کس به این کار حقّ دارند و هر که با آن‌ها مجادله کند ستمگر است.

و شما، ای گروه انصار، چنانید که کس منکر فضیلت شما در دین و سابقه درخشانتان در اسلام نیست که الله شما را انصار دین پیمبر خویش کرد که مهاجرت پیمبر سوی شما بود و بیشتر زنانش و یارانش از شما بودند، و پس از مهاجران قدیم هیچ‌کس به نزد ما همانند شما نیست. ما امیران می‌شویم و شما وزیران می‌شوید که با شما مشورت کنیم و بی رأی شما کاری را به سر نبرم (چرا ابوبکر میگوید: بی رأی شما کاری به سر نبرم؟! در اینجا یا راوی اشتباه کرده یا مترجم، چون در حقیقت ابوبکر می بایستی میگفت: «بی رأی شما کاری به سر نمی بریمزیرا ابوبکر هنوز خلیفه نشده بود و عمر هنوز با او دست بیعت نداده بود! ولی اگر حرف راوی درست بوده باشد در اینصورت ابوبکر خود را جانشین بی چون وچرای پیمبر اسلام می دیده و اینکه عمر او را بخلافت رساند درست نیست

و چون ابوبکر سخن به سر بُرد حباب بن منذر بن جموع به پا خاست و گفت: «ای گروه انصار، کار خویش را از دست مدهید که اینان (مهاجران قدیم) در سایه شما هستند و جرأت مخالفت شما ندارند و کسان از رأی شما تبعیت می‌کنند که عزت و ثروت و جمع و قوت و تجربه و دلیری و شجاعت دارید و مردم نگرانند که شما چه می‌کنید؟ اختلاف نکنید که رایتان تباه شود و کارتان سُستی گیرد. اینان جُز آنچه شنیدید نمی خواهند، پس امیری از ما باشد و امیری از آنها عمر گفت: «هرگز دو کس در یک شاخ جای نگیرد، به الله عرب رضایت ندهد که امارت به شما دهد که پیمبر از غیر شماست، ولی عرب دریغ ندارد که قوم پیمبر عهده دار امور آن شود و ما در این باب بر مخالفان حُجت روشن و دلیل آشکار داریم، هر کس در قدرت و امارت محمد با ما که دوستان و خویشاوندان اوییم مخالفت کند به راه باطل می‌رود و خطا می‌کند و در ورطه هلاک می اُفتد

حباب بن منذر برخاست و گفت: «ای گروه انصار، مراقب کار خویش باشید و سخن این و یارانش را نشنوید که نصیب شما را از این کار ببرند و اگر آنچه را خواستید دریغ دارند از این دیار برونشان کنید و کارها را بدست گیرید که حقّ شما به این کار از آن‌ها بیشتر است، که در سایه شمشیر شما کسان به این دین گرویده اند. من مرد مجربم و سرد وگرم چشیده ام، اگر خواهید از نو آغاز کنیمعمر گفت: «در این صورت الله ترا می کشدحباب بن منذر گفت: «الله ترا می کشدابوعبیده گفت: «ای گروه انصار، شما نخستین کسان بوده‌اید که یاری و پشتیبانی دین کرده‌اند و نخستین کسان مباشید که تغییر یافته و تبدیل آورده اندبشیر بن سعد پدر نعمان بن بشیر برخاست و گفت: «ای گروه انصار، اگر ما فضیلتی در جهاد با مشرکان و سابقه ای در این دین داشته ایم، جُز رضای الله و اطاعت پیمبر و تلاش جانها نمی خواسته ایم و روا نیست که به سبب آن بر کسان گردنفرازی کنیم، از آنچه کرده‌ایم لوازم دنیا نمی جوییم که الله بر ما منت نهاده است. بدانید که محمد صلی الله علیه وسلم از قریش است و قوم وی نسبت به او حقّ و اولویت دارند، الله نبیند که من با آن‌ها بر سر این کار مجادله کنم، از الله بترسید و با آن‌ها مخالفت و مجادله مکنید

ابوبکر گفت: «اینک عمر و اینک ابوعبیده! با هر کدامشان خواستید بیعت کنید» عمر و ابوعبیده گفتند: «به الله تا تو هستی این کار را عهده نکنیم که تو از همه مهاجران بهتری و با پیمبر الله در غار بوده‌ای و در کار نماز جانشین پیمبر الله شده‌ای و نماز بهترین اجزای دین مسلمانان است و هیچ‌کس حقّ تقدم بر تو و تعهد این کار ندارد، دست پیش آر تا با تو بیعت کنیمو چون رفتند که با ابوبکر بیعت کنند بشیر بن سعد از آن‌ها پیشی گرفت و با وی بیعت کرد. حباب بن منذر بانگ زد: «ای بشیر کاری ناخوشایند کردی که لازم نبود، مگر حسادت می‌کردی که عموزاده ات (سعد بن عباده از قوم خزرج) امیر شود؟» بشیر بن سعد گفت: «نه، ولی نخواستم با اینان درباره حقّی که الله به آن‌ها داده مجادله کنم

قصه سعد بن عباده و عمربن خطاب

و چون اوسیان (مردم قوم اوس مدینه) رفتار بشیربن سعد را بدیدند و دعوت قریشیان را شنیدند و بدانستند که خزرجیان (مردم قوم خزر مدینه) طالب امارت سعدبن عباده اند با همدیگر سخن کردند، اسید بن حضیر نیز که از نقبیان بود گفت: «به الله اگر خزرجیان بر شما امارت یابند پیوسته بدین کار بر شما برتری جویند و سهمی برای شما منظور ندارند، برخیزید و با ابوبکر بیعت کنیدبدینسان اوسیان برخاستند و با ابوبکر بیعت کردند و کاری که سعد بن عباده و خزرجیان درباره آن همسخن شده بودند درهم شکست.

ابوبکر بن محمد خزاعی گوید: طایفه اسلم به جماعت بیآمدند و با ابوبکر بیعت کردند. عمر میگفت: «وقتی اسلمیان را دیدم از فیروزی اطمینان یافتمعبدالله بن عبدالرحمان (احتمالاً بن عوف) گوید: مردم از هر سو برای بیعت ابوبکر آمدند و نزدیک بود سعد بن عباده را پایمال کنند و یکی از یاران وی گفت: «مراقب سعد باشید و پایمالش نکنیدعمر گفت: «بکُشیدش که الله او را بکُشد»، آنگاه بالای سر سعدبن عباده ایستاد و گفت: «می خواستم پایمالت کنم تا بازویت درهم بشکندسعدبن عباده ریش عمر را گرفت و گفت: «به الله اگر مویی از آن می‌کندی دندان در دهانت نمی ماندابوبکر گفت: عمر! آرام باش که ملایمت بهتر است» و عمر از او کناره گرفت. سعدبن عباده گفت: «ای عمر، اگر نیروی برخاستن داشتم در اقطار و کوچه های مدینه چنان بانگی از من می شنیدید که تو و یارانت گم شوید و ترا پیش کسانی می فرستادم که در میان ایشان به مطبع بودی نه مطاع، مرا از اینجا ببرید

خزرجیان سعد بن عباده انصاری را به خانه‌اش بردند و چند روز بعد کس پیش او فرستادند که بیا بیعت کُن که همه مردم بیعت کرده اند. جواب سعدبن عباده چنین بود: «به الله بیعت نکنم تا هر چه تیر در تیردان دارم بیندازم و سر نیزه ام را خونین کنم، و چندان که توانم با شمشیر شما را بزنم و به کمک خاندان و پیروان خویش با شما جنگ کنم تا به پیشگاه الله روم و حساب خویش بدانمو چون جواب وی را با ابوبکر بگفتند عمر گفت: «ولش مکن تا بیعت کنداما بشیر بن سعد گفت: «وی لج کرده و بیعت نمی‌کند تا کُشته شود و کُشته نشود مگر آنکه فرزندان و کسان و جمعی از قوم وی کُشته شوند، کارش نداشته باشید که برای شما ضرری ندارد که یکی بیشتر نیست. مشورت بشیر بن سعد را پذیرفتند و متعرض سعدبن عباده نشدند و او در نماز جماعت حضور نمی یافت و در جمع آن‌ها نمی آمد. و چون به حج می‌رفت در مواقف با قوم همراه نمی شد. و چنین بود تا ابوبکر رحمه الله بمُرد.

ضحاک بن خلیفه گوید: وقتی حباب بن منذر در سقیفه بنی ساعده برخاست و شمشیر کشید و آن سُخنان بگفت عمر بدو حمله بُرد و به دست او زد که شمشیر بیفتاد و آنرا برداشت و سوی سعد بن عباده جست و کسان بطرف سعدبن عباده جستند و مردم گروه گروه بیعت کردند و سعد نیز بیعت کرد و حادثه‌ای ناگهانی چون حوادث جاهلیت بود که ابوبکر در مقابل آن ایستاد و چون سعدبن عباده را پایمال کردند یکی گفت: «سعد را کُشتید» عمر گفت: «الله او را بکشد که منافق است» آنگاه با شمشیر سنگی را بزد و آنرا ببرید. جابر گوید: به روز سقیفه سعد بن عباده به ابوبکر گفت: «شما گروه مهاجران در کار امارت من حسودی کردید و تو و کسانم مرا به بیعت واداشتیدگفتند: «وادارت کردیم به جماعت ملحق شوی، تا بیعت نکرده بودی مخیر بودی اما اکنون که جزو جماعت شدی از اطاعت بگردی یا از جماعت ببری سرت را می زنیم.» (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1342 تا 1348)

حکایت سقیفه بنی ساعده بروایت عمربن خطاب

عبدالله بن عباس که تاریخنگاران و روایتگران مسلمان او را بیشتر بنام «ابن عباس» معرفی می‌کند میگوید: در دوران خلیفه گری عمربن خطاب بود که من به عبدالرحمان بن عوف (از اولین اصحاب پیامبر اسلام) قرآن یاد میدادم. روزی با عمر به حج رفتیم و در منی بود که عبدالرحمان بن عوف آمد و گفت: «شنیدم فلانی می‌گفت اگر امیرمومنان (عمر) بمیرد با فلانی بیعت می کنمعمر گفت: «امشب با مردم سُخن می‌کنم و این کسان را (منظورش چه کسی بود، معلوم نیست؟!) که میخواهند کار مردم را غصب کنند بیم میدهمابن عباس گوید: به عمر گفتم: «ای امیرمومنان، در مراسم حج عامه و غوغا فراهم می‌شوند و بیشتر حاضران مجلس تو از آن‌ها میشود، بیم دارم اگر سُخنی گویی نفهمند و به معنی خود نگیرند و تعبیرات گونه گون کنند، صبر کُن تا به مدینه رسی که خانه هجرت و سُنت است و یاران پیمبر از مهاجر و انصار آنجا هستند و آنچه خواهی بگویی که سُخن تو را بفهمند و به معنی آن گیرندعمر گفت: «به الله وقتی در مدینه سخن گفتم چنین می کنم.

عمر گوید «هیچ‌کس فریب نخورد و نگوید بیعت ابوبکر ناگهانی بود»

گوید: روز جمعه بود که به مدینه رسیدیم و من زود به مسجد رفتم و کنار سعیدبن زید نشستم و به او گفتم: «امروز امیرمومنان بر این منبر سخنانی میگوید که پیش از این نگفته استسعید بن زید خشمگین شد و گفت: «چه سخنانی میگوید که پیش از این نگفته است؟» و چون عمر بر منبر نشست، موذنان اذان گفتند و چون اذان به سر رفت عمر برخاست و حمد وثنای الله کرد و گفت: «اما بعد، می‌خواهم سخنی بگویم که مقدر بوده است بگویم و هرکه بفهمد و به خاطر گیرد هرجا رود بگوید و هرکه نفهمد حقّ ندارد بر من دروغ ببندد. الله ی عزوجل محمد را به حقّ برانگیخت و کتاب بدو نازل کرد و از جمله چیزها که نازل کرد آیه سنگسار بود و پیمبر سنگسار کرد و ما نیز پس از وی سنگسار کردیم و من بیم دارم که زمانی دراز نگذرد و کسی بگوید سنگسار را در کتاب الله نمی‌بینم و فریضه ای را که الله نازل کرده متروک دارند و گمراه شوند، ما می گفتیم: از سُنت پدران نگردید که گشتن از سُنت پدران مایه کفر است. شنیده‌ام یکی از شما گفته اگر امیرمومنان بمیرد با فلانی بیعت می کنم. هیچ‌کس فریب نخورد و نگوید بیعت ابوبکر نیز ناگهانی بود. چنین بود اما الله شرّ آن را ببُرد و کسی از شما نیست که چون ابوبکر، کسان تسلیم وی شوند. قصه ما (چگونگی بیعت ما با ابوبکر) چنان بود که پیمبر الله درگذشت علی و زُبیر و کسانی که با آن‌ها بودند در خانه فاطمه بماندند، انصار نیز خلاف ما کردند، مهاجران پیش ابوبکر فراهم شدند و من به ابوبکر گفتم بیا سوی برادران انصاری خویش رویم، به قصد آن‌ها برفتیم و دو مرد پارسا را که در جنگ بدر بودند دیدیم که گفتند: «ای گروه مهاجران برگردید و کارتان را میان خودتان تمام کنیدگفتیم: «به الله پیش برادران انصاری خود میرویم

پس پیش انصاریان رفتیم که در سقیفه بنی ساعده فراهم بودند و مردی به جامه پیچیده در آن میان بود، گفتم: «این کیست؟» گفتند: «سعدبن عباده»(1) گفتم: «چرا چنین است؟» گفتند: «بیمار استآنگاه یکی از انصار برخاست و حمد وثنای الله کرد و گفت: «اما بعد، ما انصاریم و دسته اسلامیم و شما قریشیان جماعت پیمبرید و ما از قوم شما بلیه دیده ایم» گوید (عمر): دیدم که می‌خواهند ما را کنار بزنند و کار را از ما بگیرند، در خاطر خویش گفتاری فراهم کرده بودم که پیش روی ابوبکر بگویم، تا حدّی رعایت او می‌کردم که موقرتر و پُخته تر از من بود و چون خواستم سخن آغاز کنم ابوبکر گفت: «آرام باش» و نخواستم نافرمانی او کنم، پس او برخاست و حمد وثنای الله کرد و هر چه در خاطر خویش فراهم کرده بودم و می‌خواستم بگویم او گفت و نکوتر گفت، و چنین گفت: «ای گروه انصار، هر چه از فضیلت خود بگویید شایسته آنید، اما عرب این کار را جُز برای این طایفه قریش نمی‌شناسد که محل و نسبشان بهتر است و من یکی از این دو مرد را برای شما می پسندم با هر کدامشان می‌خواهید بیعت کنید» و دست من و دست ابوعبیده را بگرفت. به الله از گفتار وی جُز این کلمه را ناخوش نداشتم بهتر می‌خواستم گردنم را بی‌آنکه گناهی کرده باشم بزنند و سالار قومی که ابوبکر در میان آنهاست نشوم. و چون ابوبکر سخن خویش را به سر بُرد، یکی از انصار برخاست و گفت: «من مردی کار آزموده و سرد وگرم جهان دیده ام، ای گروه قریشیان یک امیر از ما و یک امیر از شما

گوید (عمر): صداها برخاست و سخن درهم شد و از اختلاف بترسیدم و به ابوبکر گفتم: «دست پیش آر تا با تو بیعت کنم» و ابوبکر دست پیش آورد و با او بیعت کردم و مهاجران نیز با وی بیعت کردند، انصاریان نیز بیعت کردند. و چنان شد که سعدبن عباده زیر دست وپای ما ماند و یکیشان گفت: «سعدبن عباده را کُشتیدگفتم: «الله سعدبن عباده را بکُشدبه الله کاری استوارتر از بیعت ابوبکر نبود که بیم داشتیم اگر قوم از ما جدا شوند و بیعتی نباشد پس از ما بیعتی باشد و ناچار شویم نا بدلخواه پیرو آن‌ها شویم یا مخالفت کنیم و فساد پیدا شود.

«علی خوش نداشت در کار بیعت تأخیر شود»

حبیب بن آبی ثابت گوید: علی در خانه بود که آمدند و گفتند ابوبکر برای بیعت نشسته. علی با پیراهن، بدون روپوش و ردا، برون شد که شتاب داشت و خوش نداشت در کار بیعت تأخیر شود و با ابوبکر بیعت کرد و پیش ابوبکر نشست و کس فرستاد تا جامه وی را بیآوردند و پوشید و در مجلس بماند. زهری گوید: از سعیدبن زید پرسیدند: «آیا هنگام وفات پیمبر حضور داشتی؟» گفت: «آری» گفتند: «چه وقت با ابوبکر بیعت کردند؟» گفت: «همان روز که پیمبر وفات یافت که خوش نداشتند پاره‌ای از روز بگذرد و در جماعت (مردم) نباشدپرسیدند: «آیا کسی با خلافت او مخالفت کرد؟» گفت: «نه، مگر بعضی از انصار که مُرتد بودند یا نزدیک ارتداد بودند و الله نجاتشان دادپرسیدند: «آیا کسی از مهاجران از بیعت ابوبکر باز ماندگفت: «نه، مهاجران بدون آنکه دعوتشان کنند، پیاپی با ابوبکر بیعت کردند. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1330 تا 1334)

«ابوبکر از دادن زمین فدک و سهم خیبر به فاطمه طفره رفت»

زهری گوید: فاطمه و عباس بن عبدالمطلب پیش ابوبکر آمدند و میراث پیمبر را از ابوبکر طلب کردند که زمین فدک و سهم خیبر را می خواستند، ابوبکر به آن‌ها گفت: «از پیمبر الله شنیدم که گفت: ما (پیمبران) ارث نمی‌گذاریم و هر چه از ما بماند صدقه است، خاندان محمد فقط از این مال می‌خورند. و من کاری را که پیمبر میکرد تغییر نمی دهمگوید: پس فاطمه از ابوبکر دوری گرفت و هرگز با وی در این باب سخن نکرد تا بمُرد و علی شبانگاه فاطمه را خاک کرد و به ابوبکر خبر نداد. و چنان بود که علی در زندگانی فاطمه جمعی را اطراف خود داشت و چون فاطمه درگذشت کسان از دور علی پراکنده شدند. درگذشت فاطمه شش ماه پس از وفات پدرش بود. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1330 تا 1331)

«علی تا شش ماه با ابوبکر بیعت نکرد»

یکی به زهری گفت: «علی شش ماه با ابوبکر بیعت نکرده بود؟» زهری گفت: «نه علی بیعت کرده بود و نه هیچیک از بنی هاشم بیعت کرده بودند و چون علی دید که مردم از دور وی پراکنده شدند با ابوبکر از در صلح درآمد و کس فرستاد که ابوبکر پیش ما بیا و هیچ‌کس با تو نباشد که خوش نداشت عمر بیآید و خشونت وی را میدانست. اما عمر به ابوبکر گفت: «تنها پیش آن‌ها مرو» ابوبکر گفت: «به الله تنها پیش آن‌ها میروم، چکارم می کنند؟» گوید: ابوبکر پیش علی رفت که بنی هاشمیان به نزد وی فراهم بودند، علی برخاست و چنانکه باید حمد وثنای الله کرد و گفت: «باز ماندن ما از بیعت تو از اینرو نیست که فضل ترا انکار می‌کنیم یا خیری را که الله سوی تو رانده به دیده حسد می نگریم، ولی ما را در این کار حقّی بود که ما را ندیده گرفتیدآنگاه علی از قرابت خویش با پیمبر و حقّ بنی هاشم سخن آورد و چندان بگفت که ابوبکر گریست.

چگونگی بیعت علی با ابوبکر

و چون علی ساکت شد ابوبکر شهادت اسلام بر زبان آورد و چنانکه باید حمد وثنای الله کرد و گفت: «به الله خویشاوندان پیمبر الله را از رعایت خویشاوندان خودم بیشتر دوست دارم، درباره این اموال که میان من و شما اختلاف است نیت خیر داشتم و شنیدم که پیمبر الله می‌گفت از ما ارث نمی برند، هر چه به جا گذاریم صدقه است، خاندان محمد فقط از این مال می‌خورند و من در پناه الله هر کاری که محمد پیمبر الله کرده باشد همان می کنمآنگاه علی گفت: «وعده ما و تو برای بیعت امشب باشدو چون ابوبکر نماز ظهر بکرد، روی به مردم مدینه کرد و سخنانی در عُذرخواهی از علی بر زبان آورد. پس از آن علی برخاست و از حقّ و فضیلت و سابقه ابوبکر سخن آورد و پیش رفت و با ابوبکر بیعت کرد و مردم به علی گفتند: «صواب کردی و نکو کردیگوید: و چون علی به جمع پیوست، مردم به او نزدیک شدند. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1335 تا 1336)

ابوسفیان می‌گفت «دو ضعیف و زبون، علی و عباس کُجایند؟»

ابن جر گوید: ابوسفیان به علی گفت: «چرا این کار خلافت در کوچکترین طایفه قریش باشد، به الله اگر خواهی مدینه را بر ضد وی از اسب و مرد، پُر می کنماما علی گفت: «ابوسفیان! مدتهای دراز با اسلام و مسلمانان دشمنی کردی و ضرری نزدی، ابوبکر شایسته این کار بودحماد بن سلمه گوید: وقتی ابوبکر به خلافت رسید ابوسفیان گفت: «ما را با ابوفضیل چکار، به الله دودی می‌بینم که تنها خون آن را فرو می نشاند، ای خاندان عبد مناف، ابوبکر را با کار شما چکار، دو ضعیف زبون، علی و عباس (بن عبدالمطلب) کُجایند؟» و هم او به علی گفت: «ای ابوالحسن، دست پیش آر تا با تو بیعت کنماما علی دست پیش نبرد و او را سرزنش کرد و گفت: «از این کار جُز فتنه منظوری نداری، بالله برای اسلام جُز بدی نمی خواهی، ما را به نصیحت تو حاجت نیستهشام بن محمد گوید: وقتی با ابوبکر بیعت کردند ابوسفیان به علی و عباس گفت: «شما دو ذلیل و زبونید

بیعت عام با ابوبکر در مسجد مدینه (11 هجری)

انس بن مالک گوید: فردای روزی که در سقیفه بنی ساعده با ابوبکر بیعت کردند وی به منبر مدینه رفت و عمر بپا خاست و پیش از ابوبکر سخن کرد و چنانکه باید حمد وثنای الله کرد و گفت: «ای مردم، دیروز سخنی با شما گفتم که از پیش خودم بود و آنرا در کتاب الله نیافته بودم و پیمبر به من نگفته بود ولی پنداشتم که پیمبر الله تدبیر امور ما می‌کند و پس از همه می میرد، خداوند کتاب خویش را که پیمبر را به وسیله آن هدایت کرد میان شما باقی گذاشت و شما را درباره بهترینتان که یار پیمبر الله بود و در غار همراه او بود همسخن کرد اینک با او بیعت کنیدو کسان با ابوبکر بیعت کردند و این بیعت عام بود که پس از سقیفه بنی ساعده رُخ داد.

ابوبکر بر منبر مدینه «از جهاد در راه الله وانمانید»

پس از آن ابوبکر سخن آغاز کرد و حمد وثنای الله به زبان آورد، چنانکه باید، و گفت: «اما بعد، ای مردم، مرا که بهتر از شما نیستم به کار شما گماشتند، اگر نیک بودم کمکم کنید و اگر بد کردم به راستی بازم آرید، راستی امانت است و دروغ خیانت، ضعیف شما به نزد من قوی است تا انشاء الله حقّ وی را بگیرم و قویتان به نزد من ضعیف است تا حقّ را از وی بگیرم. از جهاد در راه الله وانمانید که هر قومی از جهاد بماند ذلیل شود و بدکاری در قومی رواج نیابد مگر همه در بلا اُفتند، مادام که اطاعت الله و پیمبر او می‌کنم اطاعتم کنید و اگر نافرمانی الله و پیمبر کردم حقّ اطاعت بر شما ندارم. به نماز خیزید خدایتان رحمت کند(تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1335 تا 1337)

با وفات پیمبر عربان از مسلمانی بگشتند» (11 هجری/632 میلادی)

عروه بن زُبیر، نوه دختری ابوبکر، گوید: وقتی با ابوبکر رضی الله عنه بیعت کردند و انصاریان به جماعت پیوستند ابوبکر گفت: «گروه (سپاه) اسامه بن زید راهی شودو چنان بود که عربان، یا همه یا گروهی از آن، از اسلام بگشته بودند و نفاق عیان شد و یهود و نصاری سر برداشتند و مسلمانان چون گوسفندان در شب بارانی زمستان بودند که پیمبرشان درگذشته بود و جمعشان اندک بود و دشمن فراوان بود و کسان به ابوبکر گفتند: «همه مسلمانان همینند که در سپاه اسامه بن زید باید بروند و عربان چنانکه میدانی بر ضد تو سر برداشته اند و روا نیست جماعت مسلمانان را از دور خویش پراکنده کنیابوبکر گفت: «بالله یی که جان ابوبکر به فرمان اوست اگر بیم آن باشد که درندگان مرا بربایند، گروه اسامه بن زید را چنانکه پیمبر فرموده روان می‌کنم و اگر در دهکده ها جُز من کس نماند آنرا می فرستمابن عباس گوید: آنگاه از اطراف مدینه از قبایلی که به سال حدیبیه (6 هجری) نیآمده بودند، کسان آمدند و با مردم مدینه به سپاه اسامه بن زید پیوستند و ابوبکر باقیمانده قبایل را که گروهی اندک بودند در دیارشان نگهداشت که محافظ قبایل خویش باشند.

حسن بصری گوید: پیمبر پیش از وفات گفته بود که گروهی از اهل مدینه و اطراف برون شوند و سالاریشان را به اسامه بن زید داد، عمر نیز جزو گروه اسامه بن زید بود و هنوز دنباله سپاه اسامه بن زید از «خندق» نگذشته بود که پیمبر وفات یافت و اسامه بن زید سپاه را نگهداشت و به عمر گفت: «سوی خلیفه (جانشین پیامبر الله) پیمبر رو و اجازه بخواه که با مردم باز گردم که سران و بزرگان قوم همراه منند و بیم هست که مشرکان بر خلیفه و باقیمانده پیمبر مسلمانان تاخت آورندانصاریان به عمر گفتند: «اگر ابوبکر اصرار دارد که برویم از قول ما بگو که یکی سالارتر از اسامه بن زید سالار ما کندعمر، به گفته اسامه بن زید، پیش ابوبکر رفت و سخنان اسامه را به او گفت. ابوبکر گفت: «بالله اگر در خطر سگان و گرگان باشم که مرا بدرند کاری را که پیمبر گفته تغییر نمی دهمسپس عمر گفته‌های انصار را برای ابوبکر گفت. ابوبکر که نشسته بود چون این بشنید برجست و ریش عمر را گرفت و گفت: «ای پسر خطاب، مادرت به عزایت اُفتد و ترا از دست بدهد پیمبر الله اسامه بن زید را به سالاری سپاه گماشته و تو میگویی او را بردارم؟» عمر پیش کسان بازگشت، انصاریان گفتند: «چه کردی؟» عمر گفت: «بروید مادرانتان به عزایتان اُفتند که از خلیفه پیمبر درباره گفتار شما چه ها دیدم

اسامه بن زید با سپاه سوی قضاعه در سرزمین شام رومیان (ربیع الاول 11 هجری)

پس از آن ابوبکر سوی اردوگاه اسامه در «جرف» آمد و کسان را بدرقه کرد. ابوبکر پیاده بود و اسامه بن زید سوار بود و عبدالرحمان بن عوف مرکب ابوبکر را می برد. اسامه به ابوبکر گفت: «ای خلیفه پیمبر، ترا به الله یا تو سوار شو یا من پیاده شومابوبکر گفت: «به الله تو پیاده نشو و من نیز سوار نمی‌شوم که میخواهم ساعتی در راه الله بر خاک بروم و پایم خاک آلود شود که پیکارجوی راه الله به هر قدم که می‌رود هفتصد حسنه بر او نویسند و هفتصد درجه بالا برند و هفتصد گناه از او بردارندآنگاه ابوبکر به اسامه گفت: «اگر خواهی عمر را برای دستیاری من واگذار» و اسامه بن زید به عمر اجازه ماندن داد.

اندرزهای ابوبکر با سپاه اسامه بن زید

آنگاه ابوبکر گفت: «ای مردم بایستید که ده چیز با شما بگویم که به خاطر گیرید: خیانت مکنید، به غنیمت دست نزنید، نامردی نکنید، کُشته را اعضاء نبرید، طفل خُردسال و پیر فرتوت را مکشید، نخل نبرید و نسوزید، درخت میوه را نبرید، بُز و گاو و شُتر را جُز برای خوردن مکشید، به کسانی برخورد می‌کنید که در صومعه ها گوشه گرفته‌اند (مسیحیان، نُصاری) تا وقتی که به کار خودشان مشغولند با آن‌ها کاری نداشته باشید، به کسانی می گذرید که ظرفها از غذاهای گونه گون برای شما میآورند اگر چیزی از آن خوردید نام الله را یاد کنید، به کسانی بر می‌خورید که میان سر را سترده اند و اطراف آنرا به جا نهاده‌اند(؟!) آن‌ها را با شمشیر بزنید. به نام الله روان شوید که خدایتان از طعنه و طاعون (شما) را محفوظ دارد

«اسامه بن زید با غنایم بسیار بازگشت»

عروه بن زُبیر گوید: آنگاه ابوبکر به اسامه بن زید گفت: «آنچه را پیمبر گفته انجام بده، از دیار قضاعه آغاز کن (از سرزمین شام) آنگاه سوی «ابل» رو و در انجام فرمانی که پیمبر داده کوتاهی مکن و به سبب آنکه دستور وی دیر شده شتابان مباشاسامه بن زید با سپاهش با سرعت به ذوالمره و مسیل تاخت، سپس به انجام فرمان پیمبر پرداخت که گفته بود سپاه در قبایل قضاعه پراکنده کند و به ابل هجوم برد و به سلامت با غنیمت (بسیار) باز آمد، و در مدت چهل روز این کار به سر برد و این بجُز ایام رفت وآمد وی بود. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1351 تا 1354)

زید بن اسلم گوید: وقتی پیمبر درگذشت عامل وی بر قبیله قضاعه و کلب، امروالقیس بن اصبح کلبی بود که از بنی عبدالله بود و عامل طایفه قین، عمرو بن حکم بود و عامل طایفه هذیم، معاویه بن فلان وایلی بود. و چنان شد که ودیعه کلبی با آن گروه از کلبیان که پیرو وی بودند از اسلام بگشت و امروالقیس بر دین خویش بماند، زمیل بن قطبه قینی با آن گروه از مردم قین که تبعیت او میکردند از اسلام بگشت و عمرو بر دین بماند، معاویه با آن گروه از سعد هذیم که پیرو او بودند از اسلام بگشت و ابوبکر به امروالقیس بن فلان که بعدها پدربزرگ سکینه دختر حسین بن علی شد نامه نوشت که سوی ودیعه تاخت، به عمرو نیز نامه نوشت که با زمیل مقابله کرد و نیز به معاویه عذری نامه نوشت.

و چون اسامه بن زید به سرزمین قبیله قضاعه رسید سواران خویش را میانشان فرستاد و گفت کسانی را که بر دین مانده اند در مقابل مُرتدان یاری کنید، مُرتدان فراری شدند و سوی دومه رفتند و به دور ودیعه فراهم آمدند و سپاه اسامه بن زید پیش وی بازگشت و او سوی حمقتین حمله بُرد و به طایفه بنی ضبیب جذام و بنی خلیل لخم و یارانشان از قبیله جذام و لخم دست یافت و به سلامت و با غنیمت بازگشت. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، 1370) عمرو بن شبه گوید: ابوبکر سپاه اسامه بن زید را در آخر ربیع الاول سال 11 هجرت فرستاد و خبر کُشته شدن اسود عنسی در یمن در همین سال و در آخر ربیع الاول، پس از حرکت سپاه اسامه سوی قضاعه در سرزمین شام، رسید و این نخستین فتحی بود که ابوبکر از آن خبر یافت. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص1367)

وفات فاطمه دختر پیمبر اسلام (11 هجری)

واقدی میگوید: در همین سال یازدهم، فاطمه دختر پیمبر به شب سه شنبه روز سوم ماه رمضان از جهان درگذشت، در این هنگام بیست ونُه سال یا در همین حدود داشت. ابوجعفر گوید: وفات فاطمه (علیه‌السلام) سه ماه پس از درگذشت پیمبر الله بود. اما به گفته عروه بن زُبیر شش ماه پس از درگذشت پیمبر وفات یافت. واقدی گوید: «و این به نزد ما معتبرتر استگوید: اسماء دختر عمیس و علی (علیه‌السلام) فاطمه را غُسل دادند. عمره دختر عبدالرحمان گوید: عباس بن عبدالمطلب، عموی پیمبر و علی، بر فاطمه دختر پیمبر نماز کرد. جویریه بن اسماء گوید: عباس و علی و فضل بن عباس در گور فاطمه قدم نهادند. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، با ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1367 تا 1368)

ابوبکر در جنگ با قبایل از دین برگشته اطراف مدینه (11 هجری)

ابو زید گوید: ابوبکر سپاه اسامه بن زید را به سرزمین شام، همانجا که پدرش زید بن حارثه کُشته شده بود، روان کرد و همچنان در مدینه مقیم بود و زد وخوردی نداشت و فرستادگان قبایل عرب که از دین برگشته بودند پیش وی می‌آمدند که می‌خواستند نماز را بپذیرند اما زُکات ندهند، اما ابوبکر نپذیرفت و ببود تا اسامه بن زید پس از چهل روز و به قولی هفتاد روز بازگشت و ابوبکر او را در مدینه جانشین کرد و خود راهی شد. و به قولی جانشین وی در مدینه سنان ضمری بود و برفت تا در جمادی الاول و به قولی جمادی الآخر در «ذی القصه» فرود آمد.

قاسم بن محمد گوید: وقتی پیمبر درگذشت بیشتر مردم قبایل اسد و غطفان و طی به دور طلیحه بن خویلد اسدی فراهم آمدند و جُز اندکی از این سه قبیله بر دین نماندند. مردم قبیله اسد در سمیراء فراهم شدند و (قوم) فزاره (با سالارشان عُیینه بن حصن فزاری) و گروهی از قبیله غطفانیان در جنوب طیبه فراهم آمدند، مردم قبیله طی در حدود سرزمین خویش اجتماع کردند، مردم ثعلبه بن سعد و مره و عبس در ابرق ربذه گرد آمدند و جمعی از مردم بنی کنانه نیز با آن‌ها شدند و چون جای ماندن نبود دو گروه شدند و گروهی در ابرق بماندند و گروهی دیگر سوی ذوالقصه شدند و طلیحه بن خویلد، حبال، برادرزاده اش را به کمک آن‌ها فرستاد که سالار بنی اسدیان ذوالقصه و جماعت لیثیان و دیلیان و مدلجیان همدست آن‌ها شد، سالار قوم مره در ابرق عوف بن فلان بن سنان بود و سالار ثعلبه و عبس، حارث بن فلان سبعی بود، این طوایف کسانی را سوی مدینه فرستادند که پیش سران قوم منزل گرفتند و با ابوبکر سخن کردند که نماز کنند اما زُکات ندهند. الله ابوبکر را بر حقّ پایدار کرد و گفت: «اگر زانوبند شُتری به من ندهند بر سر آن جنگ می کنم» و چنان بود که زانوبند شُتران زُکات با زُکات دهندگان بود که با شُتر میدادند. فرستادگان قبایل از دین برگشته اطراف مدینه سوی قوم خویش رفتند و به آن‌ها خبر دادند که در مدینه چندان کس نیست و آن‌ها را به اندیشه حمله به مدینه انداختند.

حمله شبانه عربان از اسلام بگشته به مدینه

ابوبکر از آن پس که فرستادگان برفتند علی و زُبیر و طلحه و عبدالله بن مسعود را بر گذرگاه های مدینه گماشت و مردم مدینه را در مسجد آماده نگه داشت و گفت: «مردم اطراف به کفر گراییده اند و فرستادگانشان دیده اند که جماعت شما کم است، معلوم نیست شبانه حمله می‌کنند یا روز، که نزدیکترین طایفه مُرتد تا اینجا بیش از یک روز فاصله ندارد. این قوم امید داشتند که شرطشان را بپذیرم و با آن‌ها صلح کنیم که نپذیرفتیم و ردشان کردیم، پس آماده باشیدسه روز بگذشت که عربان مُرتد شبانگاه سوی مدینه حمله آوردند و گروهی در «ذی حسی» ماندند که کمک آن‌ها باشند. مهاجمان شبانگاه به گذرگاه ها رسیدند که جنگاوران آنجا بودند و کسان مراقبت می‌کردند که خبر یافتند و ابوبکر خبردار شد و کس پیش آن‌ها فرستاد که به جای خویش باشید و با مقیمان مسجد که همه شُترسوار بودند روان شد و با دشمن مقابله کردند که فراری شدند و مسلمانان شُترسوار به تعقیب آن‌ها رفتند تا به ذی حسی رسیدند، کمکیان پیش آمدند و مشکهای پُرباد به ریسمان بسته بودند که آنرا با پای خویش بزدند و جلو شُترسواران ابوبکر راندند و شُتران رم کرده و فراری شدند که شُتر از هیچ چیز چون مشک پُرباد رم نمی‌کند و شُتران را نگه نتوانستند داشت تا وارد مدینه شدند اما از مسلمانان کس از شُتر نیفتاد و کُشته نشد. دشمن و غارتیان پنداشتند مسلمانان به ضعف افتاده اند و کس پیش مقیمان ذوالقصه فرستادند و قضیه را خبر دادند و آن‌ها به اعتماد گفته خبرآوران بیآمدند و از اراده الله غافل بودند.

نخستین پیروزی مسلمانان بر مُشرکان در جنگ ابرق با رهبری ابوبکر (11 هجری)

ابوبکر همه شب را به تهیه لوازم گذرانید و اواخر شب با سپاه روان شد. نعمان بن مقرن بر میمنه او بود و عبدالله بن مقرن بر میسره بود و سوید بن مقرن دنباله‌دار سپاه بود و سواران با وی بودند، صبحدمان با دشمن روبرو شدند و دشمنان وقتی خبردار شدند که شمشیر مسلمانان به کار اُفتاده بود و چون آفتاب طلوع کرد دشمن را براندند و بیشتر شُتران آن‌ها را بگرفتند و حبال برادرزاده طلیحه کُشته شد. ابوبکر با سپاه به تعقیب دشمن تا ذوالقصه رفت و نعمان بن مقرن را با گروهی آنجا نهاد و خود با سپاه سوی مدینه بازگشت و این نخستین فتح مسلمانان در جنگهای ارتداد بود که مُشرکان زبون شدند. و چنان بود که بنی ذبیان و عبس به مسلمانان خویش تاخته بودند و خونشان را ریخته بودند و قبایل مجاور آن‌ها نیز چنین کرده بودند. جنگ ابوبکر مایه عزت مسلمانان شد (ادامه جنگ با طلیحه بن خویلد اسدی با خالدبن ولید در نوشتار پایینی) و ابوبکر قسم خورد که از مُشرکان بسیار کس می کُشد و از هر قبیله که مسلمانان را کشته اند معادل مسلمانان مقتول و بیشتر، کشتار می‌کند.

ابوبکر روزی چند در ابرق که بنی ذبیان از پیش بر آن تسلط داشته بودند بماند و گفت: «روا نیست که بنی ذبیان بر این سرزمین تسلط داشته باشند که الله آنرا غنیمت ما کرده استوقتی اهل ارتداد مغلوب شدند و به دین الله باز آمدند و بخشش آمد، مردم بنی ثعلبه که در ابرق مقر داشته بودند بیآمدند که آنجا بمانند و کسان ابوبکر مانعشان شدند پس در مدینه پیش ابوبکر آمدند و گفتند: «چرا نمی‌گذارید ما در دیارمان مقر گیریم؟» ابوبکر گفت: «پس دروغ میگویید این دیار شما نیست بلکه غنیمت ماست» و گفته آن‌ها را نپذیرفت و ابرق را چراگاه اسبان مسلمانان کرد و دیگر سرزمین ربذه را چراگاه مردمان کرد، سپس چراگاه چهارپایان زُکات شد، به سبب آنکه میان مردم و متصدیان زُکات تصادمی رُخ داده بود و با این کار تصادم از میان برخاست.

ابوبکر چنان کرد و مسلمانان در دین خویش ثبات یافتند و مُشرکان قبایل در کار خود شکسته شدند و زُکات شُتران صفوان و زبرقان و عدی یکی پس از دیگری رسید. بشارت زُکات صفوان را سعدبن آبی وقاص آورد و بشارت زبرقان را عبدالرحمان بن عوف آورد و بشارت قوم عدی را عبدالله بن مسعود و به قولی (ابو) قتاده آورد. این حادثه به روز شصتم از رفتن سپاه اسامه بن رید بود. چند روز پس از آن اسامه بن زید در رسید، ابوبکر به او و سپاهش گفت راحت کنید و مرکوبان خویش را از خستگی در آرید. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1368 تا 1374)

«ابوبکر یازده پرچم در جنگ با دشمنان مسلمانان بست» (11 هجری)

عبدالرحمان بن کعب گوید: و چون سپاه اسامه بن زید بیآسود و آن‌ها که دور مدینه بودند فراهم آمدند ابوبکر سوی ذوالقصه رفت که تا مدینه یک منزل بود و در آنجا یازده گروه معین کرد و پرچمها بست و به سالار هر گروه گفت مسلمانانی را که در مسیر اویند و توان جنگ دارند با خود راهی کند و بعضیشان را برای دفاع از سرزمینشان به جای گذارد. قاسم بن محمد گوید: وقتی سپاه اسامه بن زید از خستگی درآمد و مال زُکات فراوان رسید که از آن‌ها زیاد آمد، ابوبکر گروهها معین کرد و یازده پرچم بست:

1- یک پرچم برای خالدبن ولید بست و گفت به جنگ طلیحه بن خویلد رود، و چون از کار وی فراغت یافت سوی مالک بن نویره یربوعی رود که در بطاح مقر داشت و اگر مقاومت کرد با وی بجنگد.

2- برای عکرمه بن آبی جهل نیز پرچمی بست و به جنگ مسیلمه در یمامه فرستاد.

3- یک پرچم نیز برای مهاجر بن آبی اُمیه بست و او را به جنگ اسود کذاب عنسی فرستاد و گفت ابنای یمن را بر ضد قیس بن مکشوح و همدستان یمنی وی کمک کند آنگاه به سوی قبیله کُنده رود که در حضرموت یمن بودند.

4- یک پرچم نیز برای خالدبن سعید بن عاص بست که از یمن آمده بود و محل عمل خود را ترک کرده بود و او را سوی حمقتین مشارف شام فرستاد.

5- یک پرچم نیز برای عمروبن عاص بست و او را به جنگ جماعت قضاعه و ودیعه و حارث فرستاد.

6- یک پرچم نیز برای حذیفه بن محصن غلفانی بست و او را به جنگ مردم «دبا» (در عمان) فرستاد.

7- یک پرچم نیز برای عرفجه بن هرثمه بست و او را به جنگ جماعت «مُهره» در نجد فرستاد و گفت که حذیفه و عرفجه با هم باشند و در قلمرو عمل هر کدامشان سالاری گروه با وی باشد.

8- شرحبیل بن حسنه را نیز به دنبال عکرمه بن آبی جهل فرستاد و گفت وقتی کار یمامه (و مسیلمه) به سر رفت با سواران خویش سوی قضاعه رو و با مُرتدان جنگ کن.

9- یک پرچم نیز برای طریفه بن حاجز بست و او را به جنگ طایفه بنی سلیم فرستاد و آن گروه از مردم هوازن که همدست آن‌ها شده بودند.

10- پرچمی نیز برای سوید بن مقرن بست و او را سوی تهامه یمن فرستاد.

11- یک پرچم نیز برای علاء بن حضرمی بست و او را سوی بحرین فرستاد.

این یازده سالاران از ذوالقصه حرکت کردند، و هر کدام با سپاه خویش سوی مقصد روان شدند و ابوبکر دستور خویش را برای آن‌ها نوشت، و سوی گروه مُرتدان فرستاد و نامه‌های وی به همه قبایل مُرتد عرب یکسان بود و مضمون آن چنین بود:

نامه ابوبکر به مردم و سران قبایل از اسلام بگشته شبه جزیره عرب (11 هجری)

«بسم الله الرحمن الرحیم، از ابوبکر خلیفه پیمبر الله به همه کسانی که این نامه من بدانها رسد، از جمع و شخص، مسلمان و از مسلمانی بگشته.

درود بر آنکه پیرو هدایت باشد و پس از هدایت به ضلالت و کوری بازنگردد. من ستایش الله ی یگانه می‌کنم و شهادت میدهم که الله یی بجُز الله ی یگانه و بی شریک نیست و محمد بنده و پیمبر اوست به آنچه آورده معترفیم و هر که را معترف نباشد کافِر شماریم و با وی پیکار کنیم.

اما بعد، الله عزوجل محمد را به بشارت و بیم رسانی و دعوت به الله ی حقّ، سوی خلق خویش فرستاد که چراغی روشن بود تا همه زندگان را بیم دهد و گفتار حقّ بر کافرام مسجل شود، الله معترفان را به سوی حقّ هدایت کرد و پیمبر به اذن الله ی با مخالفان پیکار کرد تا خواه ناخواه به اسلام گرویدند.

آنگاه پیمبر الله ی صلی الله علیه وسلم درگذشت و فرمان الله ی را به کار بسته بود و اُمت خویش را نصیحت کرده بود و کاری را که به عهده داشت به سر برده بود. الله ی در کتاب منزل خویش این واقعه را برای او و همه اهل اسلام بین کرده بود و گفته بود: «تو می‌میری و آن‌ها نیز می میرند»(زمر،30). و نیز فرمود: «پیش از تو هیچ انسانی را خلود نداده ایم، چگونه تو بمیری و مخالفانت جاویدان باشند»(انبیاء،34). و هم به مومنان فرمود: «محمد جُز فرستاده ای نیست که پیش از او فرستادگان درگذشته اند، آیا اگر بمیرد یا کشته شود عقبگرد می کنید، و هر که عقبگرد کند ضرری به الله نمی زند، و الله سپاسداران را پاداش خواهد داد»(آل عمران،144)

هر که محمد را می پرستید، محمد بمُرد و هر که الله ی یگانه بی شریک را می‌پرستید الله مراقب اوست، زنده و پاینده و جاوید، که چرت و خواب او را نگیرد، نگهبان کار خویش است و از دشمن خود انتقام گیرد و او را کیفر دهد.

من، شما را به ترس از الله سفارش می‌کنم که نصیب خویش را از الله و دین الله که پیمبرتان صلی الله علیه وسلم آورده برگیرید و از هدایت او هدایت یابید و به دین الله چنگ زنید که هر که را الله نکند گمراه باشد و هر که را عافیت ندهد در بلیه اُفتد و هر که مورد عنایت او نباشد زبون شود و هر که را الله هدایت کند یا بدو هر که را گمراه کند در گمراهی بماند که او تعالی شاءنه فرماید: «هر که را الله هدایت کند، هدایت یافته اوست و هرکه را گمراه کند دوستدار و رهبری برای او نخواهی یافت. و در دنیا عمل او پذیرفته نشود تا به الله مقر شود و در آخرت عوض از او نپذیرند»(کهف،17).

و من خبر یافته‌ام که کسانی از شما پس از اقرار به اسلام و عمل به تکالیف آن، از روی غرور و جهالت و اطاعت شیطان از دین خویش بگشته اند، الله ی تبارک و تعالی فرماید: «و چون به فرشتگان گفتیم: آدم را سجده کنید، همه سجده کردند مگر ابلیس که از جنیان بود و از فرمان پروردگارش برون شد، چرا او و فرزندانش را که دشمن شمایند سوای من دوستان می گیرید؟ برای ستمگران چه عوض بدی است»(کهف،49). و هم او عزوجل فرماید: «حقا که شیطان دشمن شماست، شما نیز او را دشمن گیرید که دسته شیطان فقط دعوت می‌کنند که اهل آتش سوزنده باشید»(فاطر،6)

من (… فلانی) را با سپاهی از مهاجران و انصار و تابعان سوی شما فرستادم و فرمان دادم با هیچ‌کس جنگ نکند و هیچ‌کس را نکشد، مگر اینکه وی را سوی الله دعوت کند و هر که دعوت وی را بپذیرد و به اسلام معترف شود و از کفر باز ماند و عمل نیک کند از او بپذیرد و وی را بر این کار کمک کند و هر که دریغ آرد، فرمان دادم با او جنگ کند و هر کس از آن‌ها را به چنگ آرد زنده نگذارد و به آتش بسوزد و بی پروا بکُشد و زن و فرزند اسیر کند و از هیچ‌کس جز اسلام نپذیرد، هر که اطاعت کند برای او نیک باشد و هر که نکند الله از او عاجز نماند.

به فرستاده خویش فرمان داده‌ام که این نامه مرا در جمع شما بخواند. دعوت اذان است و چون مسلمانان اذان گفتند از آن‌ها دست بدارید و اگر اذان نگفتند به آن‌ها بتازید و چون اذان گفتند از روش آن‌ها پرسش کنید، و اگر دریغ کردند بر آن‌ها بتازید، و اگر اقرار آوردند پذیرفته شود و با آن‌ها رفتار شایسته شود(تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1375 تا 1379)

دستور ابوبکر به سالاران سپاه در مورد برخورد با از دین برگشتگان (11 هجری)

ابوبکر فرستادگان را با نامه‌ها پیش از حرکت سپاهیان فرستاد پس از آن سالاران با سپاهشان روان شدند و دستور ابوبکر را همراه داشتند. متن دستور ابوبکر به فرماندهان سپاه ها چنین بود:

«بسم الله الرحمن الرحیم، این دستور ابوبکر خلیفه پیمبر الله ست برای (… فلانی) که او را برای جنگ مُرتدان می‌فرستد و به او دستور میدهد که تا می‌تواند در همه کار خویش، آشکار و نهان، از الله بترسد، و دستور میدهد که در کار الله بکوشد و با هر که نافرمانی کند و از اسلام بگردد وبه آرزوهای شیطانی متوسل شود جنگ کند، نخست اتمام حُجت کند و به اسلام دعوتشان کند، اگر پذیرفتند دست از آن‌ها بدارد و اگر نپذیرفتند به آنها بتازد تا تسلیم شوند. آنگاه تکالیف و وظایفشان را بگوید آنچه را باید بدهند بگیرد و حقّشان را بدهد و منتظرشان نگذارد و مسلمانان را از پیکار دشمن باز ندارد، و هر که فرمان الله عزوجل را بپذیرد و بدو مقر شود، از او بپذیرد، و وی را در کار خیر کمک کند و هر که کافِر الله باشد با وی جنگ اندازد تا به دین الله ی مقر شود، اگر دعوت را پذیرفت دست از او بدارد و در آنچه نهان میدارد حساب وی با الله ست.

و هر که دعوت الله را نپذیرد کُشته شود و هر جا باشد و هر کُجا رسد با او جنگ کنند و از هیچ‌کس بجُز اسلام نپذیرد و هر که بپذیرد و مقر شود از وی قبول کند و او را تعلیم دهد و هر که نپذیرد با وی جنگ کند اگر خدایش بر او غلبه داد، همه را با سلاح با آتش بکُشد، آنگاه غنایمی را که الله نصیب وی کرده تقسیم کند، بجُز خُمس که باید به نزد ما فرستد.

باید (سالار سپاه) که یاران خویش را از شتاب و تباه کاری باز دارد و مردم دیگر را با آن‌ها نیامیزد تا بشناسدشان و بداند کیستند که خبرگیر نباشند و از جانب آن‌ها خطری به مسلمانان نرسد. باید در کار حرکت و توقف با مسلمانان معتدل و ملایم باشد و مراقب آن‌ها باشد و کسان را به شتاب نبرد و صحبت مسلمانان را نکو دارد و سخن نرم گوید(تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1379 تا 1380)

سرانجام طلیحه بن خویلد اسدی با خالدبن ولید (11 هجری)

به گفته هشام بن کلبی، وقتی سپاه اسامه بن زید از شام برگشت، ابوبکر به کار جنگ مُرتدان پرداخت و با سپاه سوی ذوالقصه رفت که بر راه نجد بود و آنجا سپاه آراست و خالدبن ولید را سالار سپاه کرد و ثابت بن قیس را بر انصاریان سپاه گماشت و به خالدبن ولید گفت که با طلیحه بن خویلد اسدی (کسی که مدعی پیامبری بود) و عیینه بن حصن (از بنی فزاره) که در بزاخه، یکی از چاههای بنی اسد، بودند جنگ اندازد و به ظاهر چنین گفت که با سپاه همراه خویش در خیبر با تو تلاقی می کنم، و این خُدعه ابوبکر بود با دشمنان زیرا همه مردم را با خالدبن ولید فرستاده بود و میخواست این سخن به دشمن برسد و بیمناک شوند.

کشته شدن عکاشه و ثابت توسط طلیحه و برادرش سلمی

خالدبن ولید برفت و چون نزدیک قوم دشمن رسید عکاشه بن محصن و ثابت بن اقرم عجلی هم پیمان انصار را پیش فرستاد و چون نزدیک یاران طلیحه رسیدند طلیحه و برادرش سلمه برون شدند و به پُرسش از یاران خالدبن ولید پرداختند اما سلمه ناگهان ثابت بن اقرم را بکشت و چون طلیحه کار وی را بدید بانگ زد که مرا در کار کشتن این مرد، عکاشه بن محصن، کمک کن که او مرا می‌کشد و دو برادر همدست شدند و عکاشه را نیز بکشتند و برفتند. و چون خالدبن ولید با سپاه رسید به کشته ثابت بن اقرم گذشتند و متوجه نشدند تا پایمال اسبان شد و این برای مسلمانان سخت بود و چون نیک نگریستند کشته عکاشه بن محصن نیز آنجا بود، مسلمانان سخت بنالیدند و خالدبن ولید سوی مردم «طی» رفت.

هشام بن کلبی بنقل از عدی بن حاتم گوید: کس پیش خالدبن ولید فرستادم که پیش من بیا و چند روز بمان تا کس پیش قبایل طی بفرستم و بیشتر از سپاهی که همراه داری برایت فراهم کنم تا با هم سوی دشمن رویم. هشام بن کلبی همچنین بنقل از یکی از انصار گوید: وقتی خالدبن ولید نالیدن یاران خود را از قتل ثابت و عکاشه بدید گفت: «می خواهید شما را سوی یکی از قبایل عرب برم که نیروی بسیار دارند و هیچ‌کس از ایشان از دین نگشته اندکسان گفتند: «کدام قبیله را منظور داری؟» گفت: «قبیله طی» گفتند: «خدایت توفیق دهد که رأی صواب آوردی» آنگاه خالدبن ولید با سپاه در سرزمین طی فرود آمد.

قوم عدی بن حاتم میگفتند «ابوبکر چندان با شما بجنگد که او را ابوالعجل اکبر بنامید»

ابو مخنف گوید: خالدبن ولید در «اجا» آرایش جنگ گرفت آنگاه برفت و در «بزاخه» تلاقی رُخ داد و طایفه بنی عامر با همه سران و بزرگان خویش نزدیک آنجا بودند و مراقب بودند که جنگ به ضرر کی میشود. سعدبن مجاهد بنقل از پیران قوم خویش گوید: به خالدبن ولید گفتیم: «ما با طایفه قیس روبرو می‌شویم که با بنی اسد پیمان داشته ایمخالدبن ولید گفت: بالله قیس از قبیله دیگر ضعیفتر نیست، با هر کدام که می‌خواهید رو به رو شویدعدی بن حاتم میگفت: «اگر خویشان نزدیک من از این دین بیرون شوند با آن‌ها جنگ می کنیم، برای پیمانی که با بنی اسد داشته‌ایم از جنگ آن‌ها دریغ کنیم؟ بالله چنین نمی کنیمخالدبن ولید گفت: «پیکار با این دو گروه جهاد است، با رأی یاران خود مخالفت مکن، سوی یکی از دو قبیله رو و قوم خویش را سوی قبیله‌ای ببر که به جنگ آنبیشتر رغبت دارندعبدالسلام بن سوید گوید: پیش از آمدن خالدبن ولید، سواران قوم طی با سواران بنی اسد و بنی فزاره رو به رو میشدند و به یکدیگر ناسزا می‌گفتند اما جنگ نمی‌شد و اسدیان و فزاریان می گفتند: «بخدا هرگز با ابوالفضیل (ابوبکر) بیعت نمی کنیمو سواران قوم طی می گفتند: «چندان با شما بجنگد که او را ابوالعجل اکبر بنامید».

عیینه به طلیحه «بی پدر! هنوز جبرییل نیآمده؟»

عبیدالله بن عبدالله گوید: وقتی جنگ شد عیینه بن حصن با هفتصد کس از بنی فزاره به کمک طلیحه می جنگید، طلیحه در خیمه عبا به خود پیچیده بود و پیشگویی میکرد و کسان به جنگ سرگرم بودند، و چون جنگ سخت شد و عیینه بن حصن متزلزل شد سوی طلیحه تاخت و گفت: «آیا جبرییل هنوز پیش تو نیآمده؟» طلیحه گفت: «نه» عیینه بن حصن بازگشت و بجنگید تا بار دیگر جنگ سخت شد و او متزلزل شد و باز سوی طلیحه تاخت و گفت: «بی پدر! هنوز جبرییل نیآمده؟» طلیحه گفت: «نه بخدا» عیینه بن حصن گفت: «تا کی؟ بخدا کار ما زار استپس از آن عیینه بن حصن بازگشت و بجنگید و کار سخت شد و باز سوی طلیحه تاخت و گفت: «جبرییل آمد؟» طلیحه گفت: «آری» عیینه بن حصن گفت: «به تو چه گفت؟» طلیحه گفت: «به من گفت: تو را نیز آسیایی چون اسیای او هست و قصه ای که هرگز فراموش نمی کنیگوید: و این را به تقلید آیات قرآن میگفت. آنگاه عیینه بن حصن گفت: «گویا خدا هم میداند که قصه تو را فراموش نمی کنیم، ای بنی فزاره بروید که این کذاب است

«با فرار طلیحه به شام قبایل بنی عامر و سلیم و هوازن باسلام بازگشتند»

پس فزاریان برفتند و کسان فراری شدند و به دور طلیحه بن خویلد اسدی فراهم آمدند و گفتند: «میگویی چه کنیم؟» طلیحه اسب خویش را حاضر کرده بود و برای زنش، نوار، نیز شُتری آماده کرده بود، برخاست و بر اسب جست و زن خود را برداشت و برفت و گفت: «هر که می‌تواند چنین کند و کسان خود را نجات دهدآنگاه طلیحه از راه حوشیه سوی شام رفت و جمع وی پراکنده شد و بسیار کس از آن‌ها کشته شد و بنی عامریان با سران و بزرگان قوم و قبایل سلیم و هوازن نزدیک آنجا بودند و چون الله طلیحه و فزاریان (بنی فزاره) را منهزم کرد، آن‌ها بیآمدند و می گفتند: «به دین اسلام باز میگردیم و به الله و پیمبر ایمان می آوریم و به حکم الله درباره اموال و جانهای خویش تسلیم میشویم(تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1382 تا 1385)

چگونگی دعوی پیغمبری طلیحه بن خویلد اسدی

ابوجعفر از روایت عماره بن فلان اسدی گوید: سبب ارتداد عیینه بن حصن و قبیله غطفان و جماعتی از قبیله طی چنان بود که پیامبر زنده بود که طلیحه از دین بگشت و دعوی پیغمبری کرد و پیمبر الله ضرار بن ازور را سوی عاملان خویش در قبیله بنی اسد فرستاد و گفت که بر ضد مُرتدان قیام کنند و آن‌ها سوی طلیحه تاختند و او را بترسانیدند و مسلمانان در «واردات» اردو زدند و مُشرکان در «سمیرا» مقر گرفتند، مسلمانان پیوسته فزون میشدند و مُشرکان کمتر می شدند. آنگاه ضرار بن ازور آهنگ طلیحه کرد و نزدیک بود او را اسیر کند، اما ضربتی با شمشیر به طلیحه زد که کارگر نشد و خبر آن شایع شد.

در این اثنا خبر درگذشت پیمبر به مسلمانان رسید و کسان به سبب آن ضربت بی اثر گفتند که سلاح در طلیحه کارگر نیست، از آن هنگام مسلمانان اردوی واردات پیوسته کمتر می‌شدند و مردم سوی طلیحه رفتند و کارش بالا گرفت، و عوف جذمی ملقب به «ذوالخمارین» بیآمد و نزدیک ما (عماره بن فلان اسدی) مقر گرفت، و ثمامه بن اوس لام طایی کس پیش ذوالخمارین فرستاد که پانصد کس از طایفه جدیله با من است اگر کاری برای شما پیش آمدف ما در «قردوده وانسر» به نزدیک ریگ زاریم، مهلهل بن زید کس فرستاد که طایفه غوث با من است اگر کاری برای شما پیش آمد ما در اکناف نزدیک «فید» مقر داریم. و سبب آنکه قبیله طی به عوف جذمی ذوالخمارین متمایل بود، از آنجا بود که در ایام جاهلیت میان قبیله اسد و غطفان و طی پیمانی بوده بود، نزدیک بعثت پیغمبر الله قبایل غطفان و اسد بر ضد قبیله طی همسخن شدند و آن قبیله را از سرزمینش بیرون کردند و ذوالخمارین این را نپسندید و پیمانی را که با قبیله غطفان داشت ببُرید، کس پیش قبیله طی فرستاد و پیمان خود با آن‌ها را تجدید کرد و به یاریشان قیام کرد که قبیله طی به جاهای خویش بازگشتند و این کار برای غطفانیان ناگوار بود.

«سران قبایل می‌خواستند نماز را بپذیرند ولی از زُکات معاف شوند»

و چون پیمبر الله صلی الله علیه وسلم بمُرد عیینه بن حصن با غطفانیان گفت: «بخدا از وقتی پیمان ما با بنی اسد بریده، حدود سرزمین غطفان را نمی دانیم. من پیمانی را که از قدیم میان ما بوده تجدید می‌کنم و پیرو طلیحه میشوم، بخدا اگر تابع پیمبری از هم پیمانان خویش باشم بهتر است که پیمبری از قریش داشته باشم، اینک محمد مرده و طلیحه مانده استمردم قبیله غطفان نیز با رأی وی موافقت کردند. و چون غطفانیان به بیعت طلیحه همسخن شدند، ضرار بن ازور و قضاعی و سنان و همه کسانی که از طرف پیمبر در قبیله اسد عامل بودند، سوی ابوبکر گریختند و ماجرا را به او خبر دادند که کسانشان پراکنده شده اند. ضرار بن ازور گوید: هیچ‌کس را بجُز پیمبر الله چون ابوبکر آماده جنگ ندیدم، ما قصه را به او می‌گفتیم و گویی قصه ای خوشایند بود نه ناخوش.

«سران مسلمانان مدینه دل با قبول تقاضای فرستادگان قبایل داشتند»

آنگاه فرستادگان بنی اسد و غطفان و هوازن و طی پیش ابوبکر آمدند و فرستادگان قضاعه نیز به نزد اسامه بن زید آمدند که آن‌ها را پیش ابوبکر آورد، همه فرستادگان در مدینه فراهم شدند و پیش سران مسلمانان منزل گرفتند و این ده روز گذشته از وفات پیمبر الله بود، آن‌ها می‌خواستند نماز را بپذیرند و از زُکات معاف شوند، و همه مسلمانانی که به آن‌ها منزل داده بودند دل با قبول این تقاضا داشتند تا فرصتی حاصل آید. از سران مسلمانان بجُز عباس (بن عبدالمطلب) کس نبود که کسی از فرستادگان قبایل را منزل نداده باشد، اما وقتی پیش ابوبکر رفتند نپذیرفت و گفت: «باید هر چه به پیمبر میداده اند، بدهندآن‌ها نیز نپذیرفتند و ابوبکر یک روز مهلتشان داد و آن‌ها سوی قبایل خویش شتافتند.

قره بن هبیره به عمروبن عاص «عربان به شما باج نمی‌دهند اگر از گرفتن اموالشان دست بدارید اطاعت شما می‌کنند»

عمرو بن شعیب گوید: وقتی پیمبر از حجه الوداع بازمیگشت عمروبن عاص را سوی «جیفر» (در عمان) فرستاد، و چون پیمبر درگذشت عمرو در عمان بود و از آنجا به بحرین رسید و منذر بن ساوی را که نزدیک مرگ بود دید که بدو گفت «مرا درباره مالم کاری گوی که مایه سودم شود» و عمروبن عاص گفت «صدقه کن که پس از تو بماند». آنگاه ابن عاص از سرزمین بنی تمیم گذشت و به دیار بنی عامر رسید و پیش قره بن هبیره منزل گرفت. قره در کار مسلمانی خویش مُردّد بود و بنی عامریان نیز بجُز اندکی چون او بودند. هشام بن عروه گوید: عمروبن عاص در راه بازگشت پیش قره بن هبیره منزل گرفت که اردویی از مردم بنی عامر به دور وی بود، قره بن هبیره او را گرامی داشت و گوسفندی کشت و چون عمروبن عاص میخواست برود قره بن هبیره با او خلوت کرد و گفت: «فلانی! عربان به شما باج نمی‌دهند اگر از گرفتن اموالشان دست بدارید اطاعت شما می‌کنند و اگر نه، بر ضد شما همدست میشوندعمروبن عاص بدو گفت: «قره! مگر کافِر شده ای؟» و چون اردوی بنی عامر به دور قره بن هبیره بود قره نخواست بگوید که آن‌ها پیرو او هستند که شرّی برخیزد و گفت: «ما غنیمت شما را میدهیم»، این سخن گفت که گویی مسلمان است سپس گفت: «وعده گاهی میان ما و خودتان معین کنیدعمروبن عاص گفت: «ما را تهدید می کنی، موعد تو خانه مادرت باشد، به الله سپاه سوی تو میرانمآنگاه عمروبن عاص سوی مدینه بازگشت و قریشیان به نزد وی آمدند و پُرسش کردند (در مورد دیگر قبایل) و عمروبن عاص گفت: «از دبا (در عمان) تا به نزدیک مدینه (قبایل بگشته از دین) اردوها زده اند

عمر به سران قریش «به نظر من شما برای عرب بیشتر خطر دارید»

عمروبن شعیب در ادامه روایتش گوید: قریشیان پراکنده شدند و هر چند کس جمعی شدند. عمربن خطاب بیآمد و میخواست به عمروبن عاص درود بگوید و بر یکی از جمع ها گذشت که درباره سخن عمروبن عاص گفتگو داشتند و عثمان و علی و طلحه و زُبیر و عبدالرحمان (بن عوف) و سعد (بن آبی وقاص) در آن جمع بودند و چون عمر نزدیک رسید خاموش ماندند. عمر پرسید: «چه می گفتید؟» اما آن‌ها پاسخ ندادند. عمر گفت: «به الله میدانم درباره چه چیز سخن داشتیدطلحه خشمگین شد و گفت: «ای پسر خطاب از غیب خبر میدهی؟» عمر گفت: «هیچ کس جُز الله غیب نمی‌داند ولی گمان دارم از خطر عربان برای قریش سخن داشتیدگفتند: «راست گفتیعمر گفت: «از این بیمناک نباشید، که به نظر من شما برای عرب بیشتر خطر دارید. به الله اگر شما گروه قریشیان به سوراخی در شوید عربان به دنبال شما درآیند، درباره قوم عرب از خدا بترسید» پس از آن عمر سوی عمروبن عاص رفت و به او درود گفت. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1385 تا 1388)

ابوبکر «خون عیینه بن حصن و قره بن هبیره را نریخت»

ابن اسحاق گوید: وقتی خالدبن ولید از کار قبیله بنی عامر فراغت یافت و از آن‌ها بیعت گرفت، عیینه بن حصن و قره بن هبیره را بند نهاد (اینان با قبایلشان با طلیحه مدعی پیامبری همدستی داشتند) و پیش ابوبکر فرستاد و چون پیش وی رسیدند قره گفت: «ای خلیفه پیمبر الله، من مسلمان بودم عمروبن عاص شاهد استابوبکر از عمروبن عاص سؤال کرد و عمرو قصه را بگفت و چون به سخنان وی درباره زُکات رسید قره گفت: «خدایت رحمت کند، بس استعمروبن عاص گفت: «نه، باید هر چه را گفتی ای بگویم» و همه را بگفت و ابوبکر از قره بن هبیره درگذشت و خونش را نریخت. عبیدالله بن عبدالله گوید: عیینه بن حصن را در مدینه دیده بودند که دو دستش به گردن بسته بود و کودکان مدینه یا شاخ خرما بدو می‌زدند و میگفتند: «ای دشمن الله، چرا پس از اینکه ایمان آوردی به کفر بازگشتیو عیینه بن حصن میگفت: «به خدا هرگز به الله ایمان نیآورده بودماما ابوبکر از او درگذشت و خونش را نریخت.

«بیم از اسارت زن و فرزندان قبایل را مسلمان کرد»

عبدالرحمان بن کعب بنقل از یکی از انصار که در جنگ بزاخه (جنگ خالدبن ولید با طلیحه و قبایل بنی اسد و عطفان و بنی فزاره و بنی عامر و...) حاضر بوده و ابویعقوب گویند: خالدبن ولید در آنجا چیزی از زن و فرزند اسیر نگرفت که زن و فرزندان بنی اسد میان مثقب و فلج بودند و زن و فرزندان طایفه قیس میان فلج و واسط بودند و چون هزیمت شدند همگی به اسلام گرویدند که از اسارت زن و فرزند بیم داشتند و با مسلمانی از تعقیب خالدبن ولید محفوظ ماندند و ایمن شدند.

طلیحه نیز برفت تا در نقع پیش طایفه کلب فرود آمد و آنجا مسلمان شد و میان آن‌ها مقیم بود تا ابوبکر درگذشت. مسلمانی وی هنگامی بود که از اسلام قبایل بنی اسد و عطفان و بنی عامر خبر یافت. پس از آن به قصد عمره آهنگ مکه کرد و ابوبکر زنده بود که از نزدیک مدینه گذشت و به ابوبکر گفتند: «اینک طلیحه بر در استابوبکر گفت: «چکارش کنم؟ کارش نداشته باشید که الله او را به اسلام هدایت کرده استعمر به خلافت رسیده بود که طلیحه برای بیعت او به مدینه بازگشت و عمر بدو گفت: «تو قاتل عکاشه و ثابت هستی. به الله هرگز تو را دوست نخواهم داشتطلیحه گفت: «ای امیرمومنان، چه اهمیت دارد که الله دو کس را به دست من کرامت شهادت داده و مرا به دست آن‌ها خوار نکردهگویند: وقتی طلیحه با عمر بیعت کرد عمر بدو گفت: «از کاهنی تو چه به جای مانده است؟» طلیحه گفت: «یک دُم یا دو دُم در کوره بجاستآنگاه طلیحه به محل قوم خویش بازگشت و آنجا ببود تا سوی عراق (و سوی پارسیان رفت و در جنگها شرکت داشت و در جنگ قادسیه به هلاکت رسید) رفت. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1388 تا 1391)

«چگونگی پذیرفتن تسلیم مردم هوازن و سلیم و غطفان و اسد و طی توسط خالدبن ولید» (11 هجری)

ابن سیرین گوید: پس از شکست مردم (سرزمین) بزاخه، بنی عامریان بیآمدند و گفتند: «به اسلام باز می گردیمو خالدبن ولید به همان قرار که با مردم اسد و غطفان و طی مقیم بزاخه، بیعت کرده بود با آن‌ها (به شرطی) بیعت کرد که معترف اسلام شدند. خالدبن ولید تسلیم مردم اسد و غطفان و هوازن و سلیم و طی را نپذیرفت تا همه کسانی را که در ایام ارتداد مسلمانان را سوخته یا مُثله کرده بودند بیآرند، و چون بیآوردند بیعت و معترف شدنشان به اسلام را پذیرفت، بجُز قره بن هبیره و تنی چند از همراهان وی را که آن‌ها را به بند کرد و پیش ابوبکر فرستاد، و کسانی را که به مسلمانان تاخته بودند اعضاء برید و به آتش سوخت و سنگسار کرد و از کوه بینداخت و به چاه افکند و تیرباران کرد. آنگاه خالدبن ولید به ابوبکر نوشت (گفته شده که قعقاع بن عمرو به ابوبکر نوشت، اما ابوبکر به خالدبن ولید جواب داد) که بنی عامریان پس از تردید به مسلمانی آمدند و من تسلیم هیچ‌کس را نپذیرفتم، تا کسانی را که متعرض مسلمانان شده بودند بیآرند که آن‌ها را به بدترین وضعی کُشتم و قره و یاران او را فرستادم.

ابوبکر به خالدبن ولید «هر کس از قتله مسلمانان را به دست آوردی بکُش»

ابوعمرو بن نافع گوید: ابوبکر به خلدبن ولید نوشت: «نعمتی که الله به تو داده مایه فزونی خیر باشد، در کار خویش الله را در نظر داشته باش که الله با پرهیزکاران و نکوکاران است، در کار الله کوشا باش و سُستی مکن و هر کس از قتله مسلمانان را به دست آوری بکُش که مایه عبرت دیگران شود، و هر کس از آن‌ها را که از دین بگشته و مخالفت الله کرده، و مایل باشی و صلاح دانی بکُشو خالدبن ولید یک ماه در بزاخه بود و به جستجوی قتله مسلمانان به هر سو می رفت، بعضی را بسوخت و بعضی را با سنگ بکوفت و بعضی را از فراز کوه بینداخت و قره بن هبیره و یاران وی را به مدینه فرستاد و با آن‌ها چون عیینه بن حصن و یاران وی رفتار نکرد که وضع کارشان دیگر بود. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1392 تا 1393)

«تازیانه عمر بر سر و جان مُرتد مسلمان گشته بنی سلمی»

عبدالله پسر ابوبکر و عبدالرحمن بن قیس سلمی گویند: ابوشجره بن عبدالعزی که مادرش خنسای شاعره بود جزو مُرتدان قوم بنی سلیم بود و چون از اسلام بگشت، شعری در این باب بگفت، پس از آن به مسلمانی بازگشت و به روزگار خلافت عمربن خطاب به مدینه آمد و شُتر خویش را در محله بنی قریظه بخوابانید و آنگاه سوی عمر آمد و وقتی رسید که عمر از مال زُکات به مستمندان می داد. پس ابوشجره گفت: «ای امیرمومنان به من نیز بده که محتاجمعمر گفت: «تو کیستی؟» گفت: «ابوشجره بن عبدالعزی سلمیعمر گفت: «دشمن الله! مگر تو همان نیستی که در شعر خویش گفتی: «نیزه ام را از گروه خالدبن ولید سیراب کردم و امیدوارم که پس از آن عمری دراز داشته باشمگوید: عمر این بگفت و با تازیانه به جان وی اُفتاد و به سرش می‌زد که بگریخت و از دسترس عمر دور شد و بر شُتر خویش نشست و به سرزمین بنی سلیم رفت (رفت تا به مردمش بگه که چگونه با عمر مزاح و نزاح کرده). (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1395 تا 1396)

«داستان اُم رمل، سلمی دختر مالک بن حذیفه و سگان حواءب» (11 هجری)

ابویعقوب گوید: پراکندگان قوم غطفان در «ظفر» فراهم آمدند که اُم رمل، سلمی دختر مالک بن حذیفه، آنجا بود، وی همانند «اُم قرفه» مادر خویش بود. اُم قرفه زن مالک بن حذیفه بود و قرفه و حکمه و جراشه و رمل و حصین و شریک و عبد و زفره و معاویه و حمله و قیس و لای را برای مالک آورد. و «حکمه» هنگام هجوم عیینه بن حصن بر گله مدینه به دست ابوقتاده کشته شده بود. این پراکندگان به دور اُم رمل، سلمی فراهم شدند که همانند مادر خویش حُرمت و لیاقت داشت و شُتر مادرش پیش او بود. وی کسان را ترغیب کرد و گفت: «باید جنگ کنیدو یکی را میان قوم فرستاد و آن‌ها را به جنگ خالدبن ولید دعوت کرد و چون گروه فراهم آمدند و دل گرفتند از هر سو کسان به آن‌ها پیوستند.

و چنان بود که مسلمانان سلمی را در ایام مادرش «اُم قرفه» به اسیری بُرده بودند و سلمی سهم (اُم المومنین) عایشه شده بود که آزادش کرد و پیش وی مانده بود و پس از مدتی سوی قوم خویش آمده بود. یک روز که پیمبر به خانه عایشه بود گفت: «سگان حواءب بر یکی از شما بانگ می زندو این برای سلمی رُخ داده بود، در آنوقت که از دین برگشته بود و به صدد انتقام برآمد و از «ظفر» سوی حواءب می‌رفت که مردم فراهم کند و همه پراکندگان و فراریان قبایل غطفان و هوازن و سلیم و اسد و طی به دور او فراهم آمدند.

جنگ خالدبن ولید با اُم رمل سلمی

وقتی خالدبن ولید از کار اُم رمل، سلمی، خبر یافت و بدانست که در صدد انتقام است و زُکات میگیرد و مردم را به جنگ می‌خواند و فراهم می‌کند سوی او رفت که کارش بالا گرفته بود و با جمع وی رو به رو شد و جنگی سخت در میانه رفت. هنگام جنگ سلمی بر شُتر مادر خویش ایستاده بود و مانند وی حُمت و عزت داشت و می گفتند: «هر که شُتر او را رم دهد صد شُتر جایزه دارد و این به سبب حُرمت وی بوددر این جنگ خاندانها از طایفه خاسی و هاربه و غنم نابود شدند و بسیار کس از طایفه کاهل کُشته شدند. جنگ سخت بود و گروهی از سواران اسلام به دور شُتر سلمی فراهم آمدند و آنرا پی کردند و بکشتند و یک‌صد مرد به دور شُتر کشته شدند و خبر فیروزی این جنگ بیست روز پس از رسیدن قره بن هبیره به مدینه، به ابوبکر رسید (اما گفته نشد، آیا سلمی کشته شد یا به اسارت رفت و مسلمان شد). (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4، ص 1393 تا 1394)

«داستان بنی تمیم و سجاح دختر حارث بن سوید از بنی تغلب» (11هجری)

قصه بنی تمیم چنان بود که وقتی پیمبر رسول الله درگذشت عاملان خویش را بر آن‌ها گماشته بود، زبرقان بن بدر عامل طایفه رباب و عوف و ابناء بود، سهم بن منجاب و قیس بن عاصم عامل قبایل مقاعس و بطون بودند و صفوان بن صفوان و سبره بن عمرو عامل بنی عمرو بودند: صفوان عامل قبیله بهدی بود و سبره عامل قبیله خضم بود و این دو قبیله از بنی تمیم بودند. وکیع بن مالک و مالک بن نویره عاملان بنی حنظله بودند: وکیع عامل بنی مالک و مالک عامل بنی یربوع بود.

و چنان شد که بعد از درگذشت پیمبر صفوان زُکات بنی عمرو را که او و سبره عامل آن بودند سوی ابوبکر آورد و سبره در محل بماند که مبادا حادثه‌ای رُخ دهد. قیس بن عاصم که عامل مقاعس و بطون بود در انتظار ماند تا اینکه ببیند زبرقان عامل رباب و عوف و ابناء چه می‌کند چونکه زبرقان با وی سر ناسازگاری داشت و هر وقت فرصت می یافت وی را که حرمت و اعتبار بیشتری از او داشت به زحمت می انداخت. قیس بن عاصم میگفت: «وای از دست زبرقان، نمی‌دانم چه کنم، اگر اطاعت ابوبکر کنم و شُتران زُکات را پیش وی ببرم زبرقان شُتران صدقه را که به دست دارد بکُشد و به مردم بنی سعد دهد و اعتبار وی در میان آن‌ها از من بیشتر شود و اگر شُتران زُکات را که به دست دارم بکُشم و به مردم بنی سعد دهم، زبرقان آنچه را به دست دارد پیش ابوبکر برد و اعتبار وی به نزد ابوبکر بیش از من شودعاقبت قیس بن عاصم مُصمم شد شُتران مال زُکات را میان مردم مقاعس و بطون تقسیم کند و چنین کرد و زبرقان نیز مُصمم شد که شُتران مال زُکات را بدهد و زُکاتی را که از طوایف رباب و عوف و ابناء گرفته بود به مدینه پیش ابوبکر رسانید.

«قبایل درهم ریختند و بلیه پدید آمد»

آنگاه قبایل درهم ریختند و بلیه پدید آمد و به همدیگر پرداختند و قیس بن عاصم از کار خویش پشیمان شد و چون علاء بن حضرمی با سپاه از مدینه بیآمد قیس شُتران مال زُکات را فراهم آورد و پیش علاء بُرد و با او راهی مدینه شد. در این حال طوایف عوف و ابناء (عامل زبرقان) به طایفه بطون (عامل قیس) پرداخته بودند و طایفه رباب (عامل زبرقان) به مقاعس (عامل قیس) پرداخته بود و قبیله خضم (عامل سبره) به بنی مالک پرداخته بود و قبیله بهدی (عامل صفوان) به بنی یربوع پرداخته بود. سالار خضم، سبره بن عمرو بود که جانشینی صفوان و حصین بن نیار، سالاری بهدی و رباب نیز داشت. سالار ضبه، عبدالله بن صفوان بود. سالار عبد منات، عصمه بن ابیره بود. سالار عوف و ابناء، عوف بن بلاد حشمی بود و سالار بطون، یعرب بن خفاف بود.

و چنان بود که برای ثمامه بن اثال کمکهایی از بنی تمیم می‌آمد و چون این حادثه در مردم بنی تمیم رُخ داد، به جای خود بازگشتند و ثمامه بن اثال همچنان بماند تا عکرمه با سپاه از مدینه سوی وی آمد و به کاری دست نزده بود. در آن هنگام که مردم دیار بنی تمیم چنین بودند و به همدیگر پرداخته بودند و مسلمانان در مقابل از دین برگشتگان (مُرتدان) مُردّد بودند، سجاح دختر حارث بن سوید بیآمد، وی از جزیره (بین النهرین) آمده بود.

کسان سجاح از بنی تغلب بودند، طوایف ربیعه را نیز همراه داشت. هذیل بن عمران سالار بنی تغلب بود. عقه بن هلال سالار نمر بود و زیاد بن فلان سالار ایاد بود و سلیل بن قیس سالار بنی شیبان بود. برای مردم تمیم آمدن سجاح و یارانش از حادثه‌ای که بدان سرگرم بودند مهمتر و بزرگ‌تر می نمود. سجاح دختر حارث بن سوید از طایفه تغلب بود و پس از درگذشت پیمبر رسول الله، در جزیره میان مردم بنی تغلب، دعوی پیمبری کرد که طایفه هذیل دعوت او را پذیرفتند و از مسیحیگری بازآمدند و سران قوم با سجاع بیآمدند تا با ابوبکر جنگ اندازند.

وقتی سجاح به حزن رسید کس پیش مالک بن نویره یربوعی فرستاد و او را به همکاری خواند و او پذیرفت و سجاح را از غزا (جنگ) بازداشت و متوجه بعضی طوایف بنی تمیم کرد که سجاح پذیرفت و گفت: «تو دانی و کسانی را که منظور داری که من زنی از بنی یربوعم و اگر مُلکی به دست آید از آن شما خواهد بودپس کس سوی بنی مالک بن حنظله فرستاد و آن‌ها را به همکاری خواند. عطارُد بن حاجب با اشراف بنی مالک به گریز از سجاح برون شدند و در طایفه بنی عنبر به نزد سبره بن عمرو (عامل قبیله خضم از بنی تمیم) منزل گرفتند که رفتار وکیع بن مالک عامل بنی مالک را خوش نداشته بودند و نیز سران بنی یربوع برفتند و در طایفه بنی مازن پیش حصین بن نیار فرود آمدند که از رفتار مالک بن نویره عامل بنی یربوع خشنود نبودند. (تاریخ طبری، از محمدبن جریر طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج4