با سلام.

به سایت خانه و خاطره خوش آمدید.

 

زیارتگاه استر و مردخای

 

نگاره از سایت یهودیان ایران (www.7dorim.com)

 

ورود اولین مهاجرت یهودان به ایران

طبق بررسی ها و شواهد موجود در سال 539 قبل از میلاد ، پس از در هم شکستن و واژگون شدن حکومت بابل توسط کوروش کبیر، اولین مهاجرت یهودیان به ایران انجام گرفت و در مدت کوتاهی از سه سمت غرب، مرکز و شمال در اقصی نقاط ایران متمرکز شدند. اگر چه آمار دقیقی دال بر تعداد و زمان ورود یهودیان به ایران و دگر شهرها موجود نیست. اما آنچه مسلم است یهودیان ایران در مقایسه با دگر یهودیان مهاجر به کشورهای جهان دارای قدمت تاریخی و اصالت فرهنگی بیشتری هستند. گروهی از آنان خود را از سبط شیمعون (از فرزندان حضرت یعقوب) و برخی دیگر خود را از نسل حضرت داوید پدر حضرت سلیمان می دانند. شهر همدان یا هکمتانه در زمان پادشاهان پارسی و هخامنشی ، از شهرهای مهم و ییلاقی به شمار می رفته و به همین جهت همواره یکی از پرجمعیت ترین مراکز یهودی نشین ایران محسوب می شده، طوریکه در قرن گذشته بازار همدان به نام بازار کلیمیان همدان هم معروف بود.


Vollbild anzeigenاستر

 

طومار استر

مقبره استر و مردخای در همدان از لحاظ عبادی جزء مهمترین زیارتگاه های یهودیان ایران و جهان محسوب می شود و همواره در نزد یهودیان مقام بالایی را دارا می باشد و از دیرباز از آنان (استر و مردخای) به عنوان ناجیان و پیامبران قوم یهود یاد می شوند و به عنوان یک اسطوره توانسته اند عامل مهمی در شکل گیری و تداوم حضور جامعه یهودی در ایران به ویژه در همدان به شمار آیند.
سالهاست، مقبره استر و مردخای جزء آثار میراث فرهنگی ایران به ثبت رسیده است. محل آن در گورستان قدیمی یهودیان در مرکز شهر همدان، ابتدای خیابان شریعتی قرار دارد.
گنبد روی آرامگاه برگرفته از سبک بناهای اسلامی می باشد، مصالح ساختمانی آن متشکل از سنگ و آجر که در دوران مغول (قرن هفتم) در زمان صدارت سعدالدوله بر روی ساختمان قدیمی تری که متعلق به قرن سوم هجری بوده بنا شده است ضمن آنکه از دیرباز یهودیان، بخش هایی از زمین های اطراف آن را به عنوان قبرستان استفاده می بردند.

 

در دوران قاجاریه بخشی از این قبرستان توسط یکی از ملاکان بزرگ متصرف گردید، که بعد از شکایت حبرای وقت (انجمن) به شخص ناصرالدین شاه و دخالت وی، در عوض آن زمینی دیگری جهت قبرستان در سمت دیگر زیارتگاه به جامعه یهودیان همدان واگذار گردید، همچنین در زمان حکومت رضاشاه به جهت ایجاد طرح خیابان کشی، آرامگاه محدود و بخش اعظم آن به پارک تبدیل گردید. نمای داخلی زیارتگاه متشکل از : مدخل ورودی، دهلیز، مقبره، ایوان و شاه نشین می باشد. در وسط اطاقی مربعی شکل، بروی دو مقبره، دو صندوق منبت کاری شده نفیسی خود نمایی می کند. صندوقی که دارای قدمت بیشتری است و در ضلع جنوبی قرار گرفته متعلق به استر می باشد. اطراف صندوق متونی با خطوط عبری، مزین شده و به نوعی اشاره شده به ساختن این صندوق. صندوق دوم که تقریبا شبیه صندوق استر می باشد متعلق به مردخای می باشد که توسط استاد عنایت الله ابن حضرت قلی تویسرکانی یکی از منبت کاران برجسته در سال 1300 میلادی (متعلق به قرن هشتم و نهم) ساخته شده است.
همچنین بر بالای دیوار مقبره نیز، کتیبه ای گچ بری با خط برجسته ی عبری نقش گرفته. با بررسی کتب مذهبی یهودیان به ویژه مگیلت (طومار) استر و نیز نوشته های مورخین یونانی راجع به داستان استر و مردخای به ویژه در مورد هویت مدفونین این بقعه به ویژه شخص اخشوروش، تاکنون نظرات مهمی بیان شده است.

 

استر زن شاه هخامنشی ؟!

در تاریخ یونان باستان نام اخشوروش، اسیروس ترجمه شد است و بیشتر روایت آن به شرح احوالات خشایارشاه و گاهی هم به اردشیر نسبت داده شده. در طومار استر سال واقعه را چهل سال بعد از آزادی و مهاجرت از بابل ذکر نموده است ، به عبارتی در زمان داریوش اول یا داریوش بزرگ، این گونه اشاره شده، وقتی پادشاه در حال مستی از همسرش (وشتی) می خواهد که در میان مدعوین حضور یابد، ملکه ازاین امر امتناع می کند و از آمدن خودداری می کند. از سوی دیگر طبق مستندها و باور برخی از مورخین خشایارشاه فرزند داریوش بزرگ هخامنشی بود و در مراسم جشن های سلطنتی بر همسر خود خشم گرفت و به جای او یک دختر یهودی را به نام استر به عنوان ملکه ایران برگزید. هردوت تاریخ نگار یونانی می نویسد که داریوش از همسر اول خود که دختر کوروش کبیر بوده جدا شده.

 

در روایتی دیگر اینگونه بیان شده: اردشیر پسر خشایارشاه، اردوان با دختری از یهود به نام استر که خواهرزاده یکی از درباریان یعنی مردخای بوده، ازدواج کرد. به این ترتیب یهودیان در دربار اردشیر نفوذ بیشتری را کسب نمودنند. در این میان یکی از درباریان با نفوذ و با قدرت به نام هامان نسبت به نفوذ روز افزون یهودیان حسادت نمود و از این رو موفق می شود با نیرنگ فرمان قتل عام یهودیان را از شخص شاه بگیرد. اما با هبستگی یهودیان به ویژه با سیاست های مدبرانه مردخای و فداکاری دختر عمویش استر، این توطئه شوم عقیم می ماند. به عبارتی معجزه ای با نام پوریم به وقوع پیوست.

معجزه پوریم

یهودیان جهان قرنهاست، پوریم را در شرایط مختلف به یاد آورده و گرامی می دارند. در فرهنگ لغت پارسی واژه پوریم از ریشه پور به معنی قرعه آورده شده است. رسم است همه ساله در روز سیزدهم ماه آدار، به یاد سه روز روزه داری یهودیان در آن دوران، یک روز تعنیت می گیرند و در شب سیزدهم و روز چهاردهم ماه آدار مگیلای استر (شرح وقایع) را از روی طومار مخصوصی می خوانند و مراسم جشن پوریم را با قرعه ها برگزار می کنند. با وجود آنکه مورخین تضادهایی را در هویت خشایارشاه بیان نموده اند، اما در مگیلت استر (طومار استر)، سریعا نام پادشاه را اخشوروش ذکر نموده و نیز جد پدری استر و مردخای را از اسباط بنه اسرائیل ذکر نموده است. در کتاب حبیب لوی نیز، اسامی ذکر شده در مگیلای استر (طومار استر) را جزو خدایان بابلی ذکر نموده.

 

ناگفته نماند، در زمان کمبوجیه فرمان کوروش بزرگ برای ساختن معبد مقدس (دوم) در اورشلیم متوقف گردید. اما در زمان داریوش بزرگ مجددا فرمانی مبنی بر آغاز فعالیت ها صادر گردید و در سال ششم شاهنشاهی داریوش ساختمان معبد به اتمام رسید و همین امر باعث ایجاد نوعی احساس الفت و احترام از جانب یهودیان نسبت به داریوش گردید. عزرا و نحمیا انبیای یهود و وقایع نگار زمان هخامنشی، دستور تمام کردن ساختمان معبد دوم را توسط داریوش به نگارش در آورده اند.

 

منابع مورد استفاده:

- برگرفته از یادداشت های بیژن آصف، دکتر کوروس کیوانی و مجله بینا.

- سایت یهودیان ایران (www.7dorim.com).

 

.................. ................. ............... ............... ............

 

با تشکر از سایت یهودیان ایران (www.7dorim.com) و بیژن آصف و دکتر کوروس کیوانی / سایت خانه و خاطره/ سروش آذرت/ مرداد ماه 1391 خورشیدی/ 27 جولای 2012 میلادی/